— 702 — 



wijl het ijzer ook grootendeels behouden blijft: men krijgt 

 aldus de serpentinisatie (vorming van serpentijn), waar- 

 van men mooie voorbeelden op Celebes' Oostkust, op Bor- 

 neo, maar ook in Midden-Java (Kedoe) kan vinden. 



Hier is echter geen sprake van serpentijn vorming; en 

 een monster van Lebak Bolang, door mij onderzocht, ver- 

 toonde een merkwaardig hoog gehalte aan alkaliën en een 

 merkwaardig laag gehalte aan kalk en magnesia, naast 

 meer dan de helft kiezelzuur. Het is moeilijk in te zien, 

 hoe dit produkt zich onder zee zou hebben gevormd. 



Het komt mij voor, dat wij hier eerder een produkt 

 van eene zure verweering dan van eene neutrale, of —■ in- 

 dien in zeewater — eene sahne verweering voor ons heb- 

 ben. Wat voor zuur dit nu geweest kan zijn, hetzij kool- 

 zuur, hetzij zwaveligzuur, hetzij organisch zuur, afkomstig 

 van planten of misschien zelfs wel dieren, — ik vermag 

 het nu bij gebrek aan feiten-materiaal niet te zeggen, en 

 sta daarmee voor een van de vele belangrijke geologische 

 vraagstukken, die Java aanbiedt. De oplossing daarvan zal 

 vermoedelijk tevens het ontstaan der merkwaardige silifi- 

 caties, verkiezelingen, van Bantam ophelderen, met name 

 het voorkomen van zooveel verkiezelde boomstammen, 

 blaren, enz. en dan van den halfedelsteen opaal, 



Agronomisch staan deze Bantamsche gronden in geen 

 erg goeden reuk. Zoolang zij juist onder maagdelijk bosch 

 vandaan in gebruik genomen worden, schijnen zij, dank 

 zij hun voldoende humusgehalte, bevredigend vruchtbaar 

 te zijn. Maar deze gronden verliezen blijkbaar hunnen 

 humus vrjj snel, waardoor dan ook de vruchtbaarheid 

 met vaart achteruitgaat. Hierin ligt een waarschuwing 

 voor degenen, die raaagdelijken grond op de Bantamsche 

 tuffen in cultuur genomen hebben, om genoemde gronden 

 vooral niet te veel aan zonneschijn en regen te exponee- 

 ren, omdat zij, zanderig en luchtig als zij zijn, sneller dan 

 vele andere gronden daardoor zouden verarmen. 



