-- 6 — 



grootste rijkdom reeds onder den handelstand, die in de groote 

 steden wonende, meestal hunne buitenplaatsen zoo diclit mo- 

 gelijk bij hunne woonplaatsen oprichten, waartoe de slechte 

 reisgelegenheid dier dagen het hare bijdroeg. Het centraalpunt 

 van den handel was Amsterdam en de Hollandsche gewesten; 

 hier en in Utrecht vestigden zij voor 't meerendeel hunne lust- 

 hoven. jS^iet dat er in andere provinciën geene gevonden 

 werden : zeer zeker waren er daar ook, doch niet in die mate 

 als in bovengenoemde streken. 



De landerijen waren laag en met sloten en vaarten door- 

 weven, en wanneer nu een kunstenaar een tuin moest ont- 

 werpen, was hij verplicht hiermede rekening te houden en eene 

 andere richting in te slaan als zijne buitenlandschc kunstbroe- 

 ders. De grootste bezwaren echter waren, de duurte van den 

 grond on de praktische koopmansgeest die den rijken patriciër 

 als 't ware aangeboren was. 



In ons vaderland was destijds het grondbezit reeds meer 

 verdeeld, dan in de naburige landen, en de kostbare bodem 

 moest aan zijnen eigenaar meer opbrengen dan louter genoegen; 

 zoodat zelfs groote landbezitters slechts een klein deel aan do 

 weelde ten offer brachten. 



Zooals ik reeds zeide, men vond in de overige gewesten ook 

 buitenplaatsen on schoone lusthoven, deze waren voor 't mee- 

 rendeel bij kasteelen gelegen en waren het eigendom van edel- 

 lieden, maar ook deze hadden zelden zulk eene uitgestrektheid 

 als die, welke men bij de adellijke kasteelen in 't buitonland 

 vond, de oorzaak hiervan was dat voor en tijdens onze repu- 

 blikeinsche regeering de grootste macht bij onze rijke burgers 

 berustte. 



Beschikten in Frankrijk of Duitschland vorsten en groeten, 

 over het eigendom der inwoners of over 's Lands inkomsten ten 

 bate van hun eigen genoegens, bij ons was dit anders, ieder 

 was baas over zijn eigen bezittingen en 's Lands inkomsten 

 werden onder behoorlijk toezicht ten algemeeneu nutte gebruikt. 

 Het gevolg hiervan was dat men in ons land, niet op zulke 

 groote en uitgestrekte parken kon wijzen, maar men had er 



