— 141 — 



den stempel kon geraken. De helniknoppen waren geheel 

 door bladaelitige verbreedingen van de stempels bedekt en do 

 als stempels fungeerende deelen waren naar boven gekeerd. 



De beschouwing van deze bloemen en van vele anderen, 

 die het hem niet moeilijk viel te vinden nu eenmaal zijn at- 

 tentie daarop gevestigd was, brachten hem tot het inzicht, dat 

 de honigzuigende insecten tegelijk ook der plant van nut kon- 

 den zijn, in zooverre zij bij hunne bewegingen in de bloem 

 •aan hun behaard lichaam stuifmeelkorrels konden verzamelen 

 en deze bij accidenteele aanraking op den stempel zouden 

 kunnen afzetten. 



Hij kon dus zijne stelling in dezen zin wijzigen, dat 

 bloemenkleur en vorm en teekening en geur en nectar 

 niet uitsluitend waren voortgebracht ten behoeve en ten 

 nutte van de insecten, maar dat zij alle ook wel degelijk 

 van belang waren voor de plant zelve, doordien zij de be- 

 vruchting in de hand werkten; ja zelfs, uitte hij de meening 

 dat vele planten in haar voortbestaan geheel en al van insec- 

 ten afhankelijk waren. 



Mocht Öprengel zich gelukkig rekenen tot een dergelijk re- 

 sultaat te zijn gekomen, van de andere zijde beschouwd kreeg 

 daarmede de stelling, dat alles in de natuur op "t doelmatigst 

 was ingericht, zulk een gevoeligen stoot, dat dit onderzoek 

 alleen voldoende ware geweest, de gansche leer der teleologie 

 den nekslag te geven. 



Xiemand toch uit Sprengel's tijd twijfelde er aan of de ge- 

 heele georganiseerde en niet georganiseerde natuur was opge- 

 bouwd volgens een vooruit met wijs overleg opgesteld plan en 

 alles ingericht op de meest economische wijze en opde aller- 

 eenvoudigste manier, zonder omwegen en recht op het doel af. 



Wanneer het nu de bedoeling was om het stuifmeel op 

 den stempel te brengen, wat was dan eenvoudiger dan l)eide 

 geslachtsorganen in de bloem op zulk een wijze ten oj)- 

 zichte van elkander te plaatsen, dat bevruchting onvermijde- 

 lijk moest plaats heblieny De bewering van Sprengel, dat er 

 vele bloemen zoodanig waren geconstrueerd, dat het stuifmeel 



