— 188 ~ 



delta kan gerekend worden, tot het best bebouwde gedeelte der 

 Residentie Wester-Afdeeling van Borneo. Meer dan twee millioen 

 kokospalmen staan daar thans in den grond en werpen yoor het 

 grootste gedeelte vruchten af en nog steeds gaat men Yoort met 

 den aanplant van dezen winstgevenden palm. 



„Vier stoomschepen varen telkens beladen met eenige duizende 

 zakken copra (in de zon gedroogde kokoskernen), ieder vier malen 

 's maands tusschen Pontianak en Singapore en brengen dit kostbaar 

 product naar de Engelsche markt. 



„Eerst onlangs is te Pontianak door ecne Noderlandsche firma 

 naast eene stoomhoutzagerij eene stoomoliefabriek opgericht, 

 waarin de zoo hooggeroemde kokosboter en het tengkawang vet, 

 bereid worden. 



„Mogelijk zal hier de vraag rijzen, wat er geschiedt met de onzaglijke 

 hoeveelheden kokosvezels, die men telkens en telkens weder verkrijgt 

 van de millioeuen kokosnoten, die tot kokosboter of tot copra 

 verwerkt worden. 



„Deze voor do Europeeschc Maatschappij zoo nuttige grondstof gaat 

 geheel verloren, zooals uit het vervolg van dit schrijven blijken zal. 



„In dit waterland is hot voor de bevolking onmogelijk om wegen 

 of voetpaden aan te leggen en heeft do communicatie dan ook 

 geheel plaats door middel van kleine uitgeholde boomstammen langs 

 de voor den aanplant van den kokospalm zoo noodige kanalen. 



„Door lengte van tijd werden echter deze kanalen verstopt, door 

 dat men, geen raad meer wetende met de ontzaglijke massa kokos- 

 vezels, deze er in wierp, waardoor niet alleen de communicatie 

 verbroken, maar ook de geregelde afvoer van het water belet werd. 



„Toen nu het Europeesch bestuur te Soengai Kakap gevestigd, 

 de bevolking langzamerhand aan orde én regel gewend en de be- 

 hoefte aan gezellig verkeer ontwikkeld was, besefte zij al spoedig 

 dat, wilde het bestuur zich bij de handhaving van rust en orde 

 vrij kunnen bewegen, men ook bevrijd moest worden van de plaag 

 der kokosvezel. 



„Door een der controleurs werd der bevolking wel geleerd de kokos- 

 vezel te verbranden, en uit de asch, potasch te bereiden, doch al 

 spoedig kwam men tot de overtuiging, dat het niet mogelijk was, de 

 groote hoeveelheden kokosvezels te verbranden, terwijl bovendien de 

 bereiding van potasch, den arbeid daaraan besteed, niet loonde. 



„Ten einde raad werd op verzoek der bevolking nu eene politie- 



