— 215 — 



Is het sap voldoende ingedampt dan wordt het met groote 

 platte lepels in een aarden pan overgeschept en daar onder 

 voortdurend omroeren, om het vormen van klompen te verhin- 

 deren, zoolang gelaten, tot dat men het in een vorm van 

 bamboe kan uitgieten of op een met een witten doek bedekte 

 mat van palmbladeren. (Voor directe consumtie). 



De bamboevorm waarin jaggery of goer gegoten wordt om 

 te kristalliseeren, gelijken veel op een plattte kaas; ze zijn 

 ongeveer 18 cM. hoog en hebben 30 cM. middellijn. Met 

 ééne vlakke pan kan per dag 400-550 L. sap worden verdampt, 

 waarvan men dan 6-8 kazen, elk van ongeveer 14 KG. ver- 

 krijgt. Deze jaggery kazen zijn een groot handelsartikel en 

 worden over aanmerkelijke afstanden vervoerd. 



De ijzeren pannen, waarin het sap wordt gekookt, zijn soms 

 uit één stuk, maar ik zag ze bestaande uit een veertigtal aan 

 en over elkaar geklonken, nagenoeg ronde stukken van ongeveer 

 3 dM. middellijn, zoodat de dorpssmid een voorkomend 

 lek gemakkelijk herstellen kan. De doorsnede van de pan 

 bedraagt ongeveer een Meter. Somtijds heeft de pan recht- 

 opstaande zijwanden of wordt in eene reeks van twaalf aarden 

 potten gekookt. Dit laatste komt voor in Neder-Bengalen, waar 

 de suikerfabricatie ver ten achteren staat bij die van de Js^oord- 

 West Provincies. Als brandmateriaal zag ik droge rietbladen 

 en het uitgeperste riet gebruiken ; dikwijls was de stookruimte 

 geheel onderaardsch, eenvoudig een gat onder de op eene rij 

 geplaatste pannen, met een schoorsteen van klei achter de 

 laatste pan. 



Somtijds wordt de indamping niet zoo ver voortgezet, dat 

 het ingedikte sap eene vaste massa wordt, maar slechts zoo- 

 lang, dat bij bekoeling het grootste deel van de suiker kristal- 

 liseert. In dezen toestand wordt het product rab genoemd en 

 een tijdlang in aarden potten bewaard, wier opening van 

 onderen door een prop gesloten is. Na een paar dagen wordt 

 deze verwijderd om de stroop te laten afloopen. De stroop heeft 

 nog eene vrij groote waarde en de overgebleven ruwe suiker 

 wordt verder geraffineerd. Daar het transport van rab over 



