— 664 — 



schijnbaar voor de hand liggende gevolgtrekkingen. Yooral 

 waar de zoogenaamde ervaring van oude lieden als bewijs wordt 

 aangevoerd, is angstvallige kritiek noodzakelijk, en het moge 

 weinig eerbiedig klinken jegens den onderdom, maar waar het 

 geen menschen- en zaken-, maar natuurkennis betreft, blijkt 

 het bijna altijd, dat het door de ervaring geboren begrip ten 

 eenenmale onjuist is. 



De geschiedenis der in den loop der tijden tegen dezelfde 

 ziekte toegediende geneesmiddelen moge aantoonen, hoe moeilijk 

 het is zelfs voor een ervaren geneesheer en den op zich zelven 

 expérimenteerenden patiënt om te weten te komen, of een 

 middel helpt, ja dan neen. De meening, die tegenwoordig 

 gangbaar is in de geleerde wereld omtrent den invloed van 

 het klimaat óp den mensch, verschilt hemelsbreed met die, 

 welke enkele jaren geleden als onomstootelijk gold. Van den 

 nog steeds mot nadruk bevestigden invloed van de maan op 

 het weder is, voor de praktijk althans, niets overgebleven, nadat 

 een nauwkeurig onderzoek was ingesteld, en hoe duizenden 

 eenstemmig zijn in hun oordeel omtrent de gunstige werking 

 van de meest onschuldige, neutrale kwakzalversmiddelen is 

 ieder bekend. 



Ook de meest kalme mensch is, als hij niet door instrumentee- 

 len dwang of door de noodzakelijkheid van meten en opschrijven 

 tot objectiviteit gedwongen wordt, te veel artist om, waar het 

 op algemeene waarnemingen aankomt, vertrouwen te verdie- 

 nen: hij kan niet nalaten om zich zelven in de slotsom zijner 

 ervaring eene rol toe te kennen en op zijne conclusie den 

 stempel te drukken van zijn temperament, zijne wereldbe- 

 schouwing en zijn eigenbelang. Behalve deze is er nog eene 

 andere algemeen geldende roden, waarom bij de behandeling van 

 alle dergelijke quaesties, als die van den invloed van ont- 

 wouding op het klimaat, zoogenaamde persoonlijke ervaring- 

 moet buitengesloten worden: de mensch is n.1. van nature 

 geneigd om snol tot eene conclusie te geraken: niet alleen 

 voor hot belang eener zaak, reeds uit aangeboren neiging 

 alleen tracht hij verband te zoeken tusschen verschillende 



