— 708 — 



Met zulk een voorbeeld voor oogen is het nog al duidelijk, 

 dunkt me, dat de welvaart van een land nagenoeg geheel be- 

 heerscht wordt door de ruimte aan voedingsmiddelen en niet 

 volstrekt afhankelijk is van de .andere door de meeste ge- 

 schiedschrijvers vooropgestelde oorzaken. 



8. Deze stelling zou uitnemend geschikt zijn voor verdere 

 uitwerking, die hier evenwel achterwege moet blijven, omdat 

 mijn bestek slechts toelaat de hoofdgedachte even aan te stip- 

 pen. Slechts ééne korte uitweiding moge hier plaats vinden 

 om op de eenvoudigste wijze het steekhoudende aan te toonen 

 van de bewering, dat althans eenige der vroeger zoo machtige 

 en welvarende van de straks genoemde landen vrij wel uit- 

 geput zijn en nog heden het sprekend beeld van onvruchtbaar- 

 heid en dorheid vertoonen, waarbij ik mij durf beroepen op 

 het getuigenis van hen, die eenmaal eene mailreis van Europa 

 naar Indië maakten. 



Wie hunner, die in zijne jeugd in vervoering geraakte door 

 de beschrijving van de lieldenfeiten dier grootsche figuren, 

 wier namen ons door de overlevering toegefluisterd of door 

 de onwraakbare geschiedenis met schellen klank in het geheu- 

 gen geprent werden, die zich op lateren leeftijd aangetrokken 

 gevoelde door de schetsen dier boeiende tafereelen, waar steeds 

 verjongend natuurschoon zich mengt aan die eerbiedwaardige 

 voortbrengselen van vroegere kunst, waaraan de tand des tij ds 

 rusteloos knaagt, of dier diepe zacht-blauwe luchten van den 

 zuidelijken hemel, welke zulk een machtigen invloed uitoefenen 

 op den zoon van het koele noorden met zijn dikke, grauwe 

 atmosfeer ; — wie hunner heeft niet met verlangen uitgezien 

 naar de oogenblikken, waarin hij zooveel schoons en hartver- 

 heffends, zij het ook slechts van het dek eener mailboot, zou 

 mogen aanschouwen, en het hem vergund zou zijn den be- 

 wonderenden blik te doen gaan over die heerlijke landstreken 

 zich verheffende boven de stranden: 



