— 215 — 



Welke dieren in het vaderland der koffie, .ifrika, zich met 

 de bessen voeden is mij onbekend, maar op Java geschiedt de 

 verspreiding zonder twijfel door zoogdieren. Als koffieroover 

 is het best bekend de loeivak^ bij de Madureezen tnossang, in het 

 Maleisch iiioesauf/ genoemd (Paradoxe nis fasciatm) een der alge- 

 meenste kleine roofdieren van Java, tevens een gretige vruchteter. 

 (zie hierover o.a. Junghuhn Java Dl. III.) De door het 

 darmkanaal van de loewaks gegane koffiebessen zijn voor een 

 groot deel nog geheel gaaf, door de hoornschil en vaak nog door 

 het vruchtvleesch omgeven, zij worden zoowel voor verbruik als 

 voor zaadkoffie opgezameld. 



De voorkeur der inlanders voor de in het wild opgezamelde 

 kiemplanten is misschien niet alleen bijgeloof. Ongetwijfeld 

 weten de loewaks wel de rijpste bessen uit te zoeken. Deze 

 worden door hen, na een kort verblijf in hun darmkanaal, 

 uitgezaaid en daarbij tevens onmiddellijk bemest. 



Hierdoor is aan drie voorwaarden voldaan, die ook door de 

 wetenschap als belangrijk zijn uitgemaakt. In de eerste plaats 

 kiemen rijpe vruchten sneller en geven krachtiger planten, ten 

 tweede wordt door een spoedig uitzaaien na het plukken het 

 opkomen ongemeen bespoedigd, en ten derde is eene zekere hoe- 

 veelheid mest bij de uitzaaiing zeker niet zonder waarde. 



Hetzelfde geldt ongetwijfeld ook van de uitzaaiing der areng- 

 palmen, waarvan de inlanders beweren, dat de vruchten alleen 

 dan ontkiemen, als zij door de loewaks gegeten zijn. 



Men zou nog kunnen vragen of de genoemde eigenschappen 

 geen andere beteekenis voor de vrucht kunnen hebben ; zoo heeft 

 men bijv. vroeger gedacht dat het vruchtvleesch eene belangrijke 

 meststof voor de jonge kiemplant zou opleveren; maar uitzaaiings- 

 proeven hebben sedert lang geleerd, dat het voor een koffiebes 

 evenals voor andere vleezige vruchten volmaakt onverschillig 

 is, of men ze met of zonder het vruchtvleesch uitzaait, ook de 

 hoornschil en zelfs het zilvervlies kan men zonder eenige schade 

 verwijderen. Voor de ontwikkeling van het zaad tot eene plant is 

 alléén maar noodig de kiem met het bijbehoorende voedsel. 



Ik heb hier steeds, het spraakgebruik volgende, van koffiebes 



