— 532 — 



en andere grovere deelen er in achterblijven; dit overschot 

 dient tot voedsel voor varkens en pluimgedierte. Het door 

 den zak geperste meel wordt opgevangen in de goti, die op 

 twee in den grond gestoken, 5^/.2 vt. hooge vorken ligt. 

 Deze goti is een gedeelte van den half uitgeholden sagostani, 

 waarvan de beide einden door sagobladeren en met de spons- 

 achtige zelfstandigheid van den (/emoeité-hoom of ook wel met 

 de schors van den Kajoe-poeÜ waterdicht gesloten worden. 

 De goti moet steeds van water voorzien worden, zoodat zij 

 altoos vol blijft en zachtkens overloopt, en slechts het zware 

 meel op den bodem bezinkt, terwijl de nog aanwezige vezeltjes 

 met het water worden weggevoerd. Wanneer deze eenvoudige 

 bewerking, „poekoel sago'', geëindigd is, wordt het meel uit 

 de goti genomen en in van sago-bladeren vervaardigde rol- 

 ronde manden gepakt." 



Volgens de Steurs hebben de Ainboneezen deze wijze van 

 sagobereiding van Rumphius geleerd, wiens nagedachtenis 

 met dankbare gevoelens nog onder de bevolking voortleeft. 



In andere gewesten, op Ceram, Boeroe enz. gebruiken de inlan- 

 ders de onzuivere of Ela-sago. Een goede sago-boom levert 

 ongeveer 25 K.Gr. toemang meel, dat voor / 0.75 tot/ 0.80 per 

 K.G. verkocht wordt. De inboorlingen op de Molukken berei- 

 den dit meel op onderscheidene wijzen. De Steurs onderscheidt 

 vijf soorten van sago-boomen in de Molukken; de botanische 

 benamingen hiervan echter zijn vrij onduidelijk. Zoo zegt 

 Hasskarl, dat Mefrnxi/lon Riimphü in het Soendaneesch Kiri keho 

 tjnetjoek heet, en K. karhou berdoeri in 't Maleisch ; volgeus 

 ZoUinger Kirai Maleisch en Soendaneesch en Amhoelan Javaansch. 



In den derden jaargang van Teijsmannla komt op pag. 554 

 een vrij uitvoerig opstel voor onder don titel „de sagoboom 

 Sagus laeviSy Rmph, op Java.'' 



De schrijver van bedoeld opstel geeft als Soend. naam op 

 Kirai en Boeloenr/ of RemhoeJoeng Jav. Voor ieder, die belang 

 stelt in Java's welvaart, is de lezing van dit belangrijke stuk 

 aan te bevelen ; er blijkt ten duidelijkste uit, hoe noodig de 

 uitbreiding der aanplant van dit gewas op Oost- en Midden- 



