— 671 — 



dat wanneer zulk een complex van bedden werd aangetast, de 

 besmetting van een bepaald punt uitging. 



Meestentijds werd 't eerst een der jongere bedden aan den 

 kant gelegen aangetast, en verspreidde zich van hier uit de ziekte 

 verder. Somtijds viel op te merkeu, dat de ziekte zich vrij hevig 

 in enkele bedden had voorgedaan, terwijl eerst na eenigeu tijd, 

 op meerdere bedden in de nabijheid, de ziekte optrad, welke 

 door nog gezonde, onderling gescheiden waren. In eenige dezer 

 gevallen bleek duidelijk, zoowel uit het feit, dat de plaats 

 waar de bedden waren aangelegd, slechts aan één kant voor 

 den wind toegankelijk was, als verder uit de heerschende wind- 

 richting, dat de wind hier als overbrenger van de ziektekiem 

 beschouwd mocht worden. Deze deed de kiemen hier en daar 

 neervallen, op willekeurige plaatsen, wel in éénzelfde richting- 

 gelegen, maar daarom nog niet aan elkander grenzend. 



Zulk eene verspreidingswijze behoort echter tot de uitzonderingen, 

 meer algemeen komt het voor, dat de ziekte zich geleidelijk verder 

 verspreidt over de naastgelegen bedden, waarbij het schijnt, 

 dat de looppaden tusschen de bedden te smal zijn, om een 

 hinderpaal aan de verspreiding te bieden. 



Zoo men een zuiveren maatstaf wil toepassen bij de beoordeeling 

 der feiten, welke met min of meer zekerheid betrekking hebbeu 

 op de verspreiding der bibitziekte, dient men enkele zaken wel in 

 het oog te houden. Zooals de tabakscultuur in Deli is ingericht, 

 heeft de koelie niet gaarne dat zijn kweekbedden worden ver- 

 woest, terwijl hij het gevaar niet inziet, van planten uit aangetaste 

 bedden te gebruiken. Voordat dus de assistent 's ochtends de 

 kweekbedden nagaat (welk nagaan uit den aard der zaak toch 

 nooit anders dan vrij oppervlakkig zal kunnen zijn en hoofdzakelijk 

 moet steunen op de rapporten der tandils), zorgt de koelie, de aan- 

 getaste planten te hebben verwijderd, uit vrees dat anders zijn 

 kweekbedden zouden worden vernietigd, en hij nieuwe zoude 

 moeten aanleggen. 



Zoo is het mij meer dan eens voorgekomen, dat zelf vroeg in 

 de velden zijnde, mij in enkele kweekbedden plekken opvielen, waar 

 de plantjes waren uitgetrokken, terwijl met zekerheid niet te weten 

 was te komen, waarom de koelie deze planten had verwijderd. 

 Komt men dan 's avonds tegen donker in het veld, dan zal men 

 een veel grooter aantal zieke bedden vinden, dan den vol- 



