i6 COMMENTATIO 



vero religiofe pactorum fidem habent cives, legis- 

 lator non iis indiget remediis. Haec jam apud 

 Germanicae originis gentes caufa fuisfe videtur, 

 quare conventio ferio inita plenam obligandi vim 

 haberet , adeo ut de verborum forma aut folenni- 

 tate haud quaereretur. Populi enim illi fidem femel 

 datam omnibus antehabuerunt, cujus rei jam ab 

 antiquisfimo inde tempore exempla praebuisfe tes- 

 tis nobis est Tacitus (i). Nec minus certe lau- 

 dandi illius propofiti testimonia in variarum gen- 

 tium legibus occurrunt, unde in jure Allemannico 

 paroemium legitur : quidquid aliquis promifit , il- 

 lud fervabit; Was der mann gelobet , das fol er 

 fiet halten , et in fpeculo Saxonico inter alia haec 

 inveniuntur ; quidquid egerit, illud custodiet; was 

 er thut , das fal er jlete halden (a). Eadem haec 

 principia antiquae Vifi - Gothorum , Bajuvarum et 

 Longobardorum leges confirmarunt , aeque ac ca- 

 pitularia regum Francorum (3). Mos vero per quem 

 non nifi illud, quod in judicio erat peractum, 

 probari poterat, adeo ut reus jurejurando fefe li- 

 berare posfet actione e negotio extra judicium ges- 

 to, effecit ut non omnis contractus inconfulte ini- 

 tus plenam vim haberet, quoniam vero cujuscun- 

 que conventionis probatio admisfa erat, et quidem 



etiam 



(1) Ann. 1. 13. c. 54. et de Moribus Germ. c. 24. 



(2) Vid. Wachtendorff, de pactis nudis , 565. 



(3) Cf. C I ii c k , 1, 1. t. 4. parr. 1. §: 312. 



