J U R I D I C A. 5* 



riiuus , ad quaestionem tranfibimus , an jus hodier- 

 num illam distinctionem quoque admiferit ? 



«. Discrimen. illud e ratione , Rotnanorurrt pro- 

 cedendi repetendum est. Regcs fcilicet ac dein 

 Confules et Pr^etorcs in primcrdio civitatis lites 

 inter cives ortas plene dirimebant. Cum vero ea- 

 rum numenis et negotiorum cnpia cresceret , dis- 

 ceptationes de jure a facti disceptationibus viien- 

 tur feparasfe (x). Non diutius enim totam litem 

 dirimebant magistratus , fed privatis hominibus fa» 

 cultatem de facto judicandi concesferunt. Post- 

 quam enim Praetor caufam cognoverat, actionem 

 concesferat litemque ordinaverat , judicem dabat 

 (Ti ita litigantibus placeret) qui in rem de qua 

 disceptabant , inquirebat (2). Huic vero formulara 

 proponebat, quae diverfa erat prouti certa vel in«5 

 certa pecuniae fumma a reo petebatur (3). Si 

 enim certa esftt pecuniae fumma non amplius quae- 

 rebatur quale esfet debitum , fed utrum in to- 

 tum ad nummum usque deberetur; fi incerta 



es« 





j 



CO cr< Cf« Saridra, de ttr. juris et b f. negotiis p. 20. 

 ann. /cad, Rhen. Traj.- iSifi, 1^19. 



(2) Aliquando extra ordinem mnuistmus cosnoscere docei 

 Noodt de Imp. et judict. L. 1. C 7. 



CO In L. 17!!. ff de V. S. Ulpianus, vocis peeuniat 

 fignificationcm explicavit. Vid. etinm Gans das Romifehe 

 obligationcn Rccht p. 57. et quae ibi cirantur leges. Nam per 

 pccuniam non tantum intelligo numeratam pecuniam, fed om«. 

 nes res quae in bonis esfe posfupt. 



D 2 



