UIJDRAGE TOT DE ZIEKTEKÜNDIGE ONTLEEDKUNDE DER TANDEN. 17 



laatste d) dat zich, in plaats van tandkogels, boenligchaampjes vertoonen, die 

 in het middelpunt of tiisschen de lagen afgezet zijn. 



5\ De peripherische stof der exostosen, die somtijds kan ontbreken, be- 

 staat zelden uit cement, gewoonlijk uit dentine, welke laatste zich of om 

 Havcrsche kanalen ontwikkelt, of afgeleid kan worden uit het normale tand- 

 weefsel; somtijds verloopen er in Haversche kanalen, paralel met de dentine- 

 huisjes. k, 



4\ Wanneer interglobulair-ruimten of beenligchaampjes in aanmerkelijke 

 hoeveelheid m eene nieuwvorming ontwikkeld voorkomen, zullen zij, be- 

 halve m de middelpunten, vooral gevonden worden op die plaatsen, waar de 

 centrale en peripherische stof elkander raken. 



5\ Interglobulair-ruimten en beenligchaampjes schijnen niette gelijkertijd 

 voor te komen; er zijn althans stellig gevallen, waarin zij elkander geheel 

 uitsluiten. 



Met een enkel woord zal ik nog melding maken van de wijze, waarop 

 vermoedelijk de exostosen der tanden ontstaan. Uit onze onderzoekingen is 

 gebleken, dat in de centrale stof openingen kunnen voorkomen, die ni'en als 

 dwars doorgesneden vaatkanaaltjes te beschouwen heeft; in andere gevallen 

 ontbreken zij, en ontdekt men dat de lagen zich ontwikkeld hebben om 

 een gesloten middelpunt. Het schijnt dat Owen slechts de eerste, Ulrich 

 en Wedl de tweede soort van centrale stof hebben waargenomen. Opmer- 

 kelijk is het, dat schijnbaar hetzelfde weefsel in het eerste geval onder den 

 invloed van bloedvaten wordt afgescheiden, in het andere zonder dien invloed 

 tot stand kan komen. Mij dunkt, dit laatste laat zich op tweederlei wijze 

 verklaren : het is mogelijk, dat in het middelpunt van de kokerstelscls der 

 centrale stof primitief een of meerdere bloedvaten voorhanden waren, die lot 

 afzondering der concentrische lagen gediend hebben en later geabsorbeerd zijn. 

 waarna het centrale kanaal zich met eene amorphe stof gevuld heeft. Volgens 

 eene andere meer waarschijnlijke verklaring zoude men moeten aannemen, 

 dat er tot afzetting van de lagen in de centrale slof direct gcene bloedvaten 

 waren benoodigd, maar dat de door de pulpa algezonderde tandkogels zich tol 

 eene ostcodentine of osteoïde, zoo men een dezer namen wil bezigen, heb- 

 ben omgezet. Dit wordt eenigermate waarschijnlijk door hel gelijktijdig voor- 

 komen van tandkogels in het centrum der kokerstelsels, alsmede door de 

 waarneming, dut deze tandkogels door een incruslatie-j)roces en versmelting 



28 



VEUIIAND. DER KONINKL. AKADEMIE, DEEI. II. 



