I 



COMMENTATIO ad QUAESTIOrsEM PHILOSOPHICAM. 63 



tione rrac^ica praeditos esse. Hoc negari nin potest, et eo ipso ratio se apud oin- 

 nes Iii mines c eclarat tamqium siiprema legislatrix , obedientiamque absolutam exigit. 

 Experientia enim docet cmnes liomines, in judicandis aliorum actioiibus, hujtis legis 

 ccnscios esse. Eis quod hnjus legis conscium non est, est ens irrationale l' i ). 

 „ In '.mmensa illa," sic loquitur Kantius (2), ,, observantia legis moralis purae, ab 

 onini utilitate vacuae, quoddam inest pe^uliare , prout eam ratio practica strvandam propo» 

 nit, cujus vox au:acissimo malefico tremorera incutit, eumque cojit, ut ejus adspec- 

 tura fugiat : i.a ut haud mirum sit, hanc contagionem ideae solum intellscrnalis cum 

 tactu, rationi con'emplativae immjtabilem videri; in eoque nos adquiescere oportere, 

 quod ex anticipatioi.e tautum tamen possiuius perspicerc, ejusmodi tactum n-Les.^Jario 

 cum repraesentaiione legis moralis in quaque natura rationali finita conjunctum esse." 



Anteqnam progrediamiir hlc Iccus est aliud quoddam dogma Kantianae Scholae at- 

 tingendi, quod in ejus morali systemate magni momenti est: liberta!cm scilicet ho- 

 minis. 



Conceptus libertatis est lapis quasi quidam angtilaris in systemate ratlonis purae (3). 



Horao liber est in voluntate sua. Etenim si homo liber non esset , num ratio prac. 

 tiea ei quidquam praescribere posset (4)? Respectu practico trames libertatis unus 

 est solusque, quo fieri possit, ut in agendo omittendoque ratione utaris; quamobrera 

 per subtilissimam philosophiam fieri aeque minus potcrit, ac per rationem humanani 

 communem, ui argutando libertas tollatur (5). Homo sentit se liberum esse. Sentit 

 se libertatem habere obediendi voci legislatricis rationis aut voci sensualitatis (6). -£'<'• 



lot 



des lois qiie la conscience nous donne dorment dans notre coeur des penchans qne ces loi.x condam- 

 nenc. Des que ces penchans s'cvi;illent et acquiiirent uue acti it^ redoutable, il sVMeve une voix 

 secrete qui nous ordonne de les assujetir aux principes de la raisoii. Alors s'engage un combat encre 

 h raison et le devoir. L'attrait du plaisir plaide fortemen: en favenr de la passion; le devoir iious 

 Jetnande si iiotis osoxs douicr de ses droits , ec nous sommes forctis de reconnaStre sa voix, Cependant 

 notre volonc^ indccise flotte entre les deux partis; mille mouvemens inquiets partagenc notre coeiir 

 et sembleni diviser notrc ijtre; enfin le devoir triomphe, et la passion se retire en murmurant. Cf. 

 Kant iMetaph. mor. p. 277. 



( I ) Crit. Mag. I. 147. (-j) Crit. rat. pract. p. 77. cf. Metaph. mor. p. 334. 



(3 ) Kant praef. ad crit. rat. pr. p. VI sqq. (4) Crit. Rlag. I. 148. 



(5) Kanc Mctaph. mor. p. 3315. 



(6) Kanc crit. rnc. pr. p. 18 ct 19. Cric. Mag. V. 268. De Dogmate qno docetnr hominem non 

 solum ad sensibilem , scd et ad intelligibilcm muiidum pertinere , non hic nobis est agemium , qnam* 



quam 



