t4 E U) BO RW GE RJ 
dicimus , Aüditores, et esse Dei immortalis providentiam, et qualis illa sit, et 
et quid agat, quibusque legibus et institutis regat genus humanum atque tem- 
peret, haec omnia ab Historiae doctore. optime et manifestissime | declarari. 
Si enim neque otiosus et iners est Deus: ut olim, ex hara repens, clamabat 
Gargettius Epicurus : et coli vult ab hominibus atque.religiose suspici; nul- 
lum autem cultum ipsius numini adhibere possumus, nisi consuli ab eo re- 
bus' humanis ac provideri intelligamus ; illud profecto perspicuum est, qui 
tantae rei cognitionem humano generi impertiat ,. illum; jure et merito admi- 
nistrum dici ac veluti praeconem providentiaé divinae, Quo nomine, hono: 
ris atque dignitatis. plenissimo, cum ornandos esse Historiae tnagistros, cen- 
semus, ecquis hominum tam hebes est, tamque omnium rerum ignarus, qui 
in hoc argumerito non disertus et copiosus esse possit? ^ Replicatote annalium 
memoriam, atque saeculorum cursum cogitatione persequimini, nullus in uni- 
verso Historiae campo locus est, ubi is, cujus nutu et imperio omnia gerun- 
tur, non vestigium posuerit, nec monumentum sui voluerit exstare. Ego au- 
tem non exemplorum multitudine obruam vos, sed levabo, Auditores, neque 
tam peto a vobis, ut hujus rei argumenta pleraque omnia praetermittere mi- 
hi liceat, quam potius, si vel paucissima commemoravero, ne loquax vobis 
videar. "Vos igitur ab ipso illo amplissimo et illustrissimo rerum , omni me« 
"moria gestarum, spectaculo, quam Historiam appellamus, mentis oculos pa« 
mumper avertite, atque hoc unum cum animis vestris considerate, quid aut 
quale sit homo atque genus humanum , quamque sibi materiam subjectam 
habeat Historia. Non enim, ut eloquatur , quae dudum scimus, huc arces. 
sam illam vetustatis nuntiam , sed ut, quam clare quantaque vocis contentio- 
ne eloquatur, ex ipsius natura colligi atque cognosci possit, 
Primum igitur cogitate, quale sit animal hoc providum, sagax , multiplex ; 
acutum , memor, plenum ratonis et consilii, quem | vocamus hominem. 
Magnum sane providentiae divinae theatrum est haec rerum universitas, in 
qua tam omnia inter se connexa et apta sunt, ut quanto haec consilio ge- 
rantur, nullo consilio assequi possimus. Et tamen sunt philesophi et fue- 
rupt, qui nullam esse mentem divinam , mullam rationem , nullam vim, 
omnium rerum dominam ac moderauicem, censerent Cum enim hoc coe- 
lum 
