COMMENRTATIO CHEMIGC A. 6 
«esse esse sequatur, quod caetera corpora, quae in plantas aliquam vim exerceant, pa- 
riter chemice agere, concludatur: nescio enim causam , cur, reliquis materiis exceptis, 
istud jus unice luci adscribatur. Ita vero apparet, hic gravem et difücilem exsurgere 
| pugnam de doctrina dynamica et chemica; nempe utrum in plantis dominetur vis chemi- 
ca, an vero alia ab hac diversa, quae vitalis, dynamica, dicitur. . Quod certamen cum 
nimis arduum sit, quam quod hic ineamus , horum Chemicorum argumenta hic non 
eruemus; solummodo notantes, allata facta non talia esse, quae non ex dynamica doc- 
trina facilius explicentur; quam expositionem in sequenti paragrapho, suscipere tenta- 
bimus. Contra si quis sit qui sustineat, codem modo Íucem in omnes plantas agere, 
armis instructus videtur, quibus suam opinionem tueatur; quippe species vegetabilis a 
Specie differt, itaque differt aliquantum structura, cui licet idem admoveatur stimulus, 
qui lux habeatur, non potest quin alius oriatur effectus; digeratur caro eadem a diver- 
sis felibus, et singulis est diversus chymus; aqua et acidum carbonicum nutriunt solana 
et tuberosum et dulcamaram, et utrique singulae suae insunt materies. Apparet interim , 
quantus pateat campus nova faciendi pericula, quae, ut lucis naturam et vegetabilium indo« - 
lem illustrare, sic pussint forsan afferrc emolumenta rei oeconomicae haud inutilia quem 
vero campum ingredi strenue, et constanter permeare, haud parvam exercitatissimi et 
eruditissimi Physici curam exposcere opinor. 
$. 5. 
Ex allatis vero pronum est colligere, lucem , quod jam supra monuimus, sicut varia ra» 
tione inorganicam afficit materiem, ita quoque in materiam organicam diversis modis 
Suam vim exercere: quidquid autem sit, qualiscunque lucis pars in plantas qualicunque 
ratione agat, probe tenendum est, plantas vivere, atque eam a Natura accepisse facul- 
tatem, ut a plurimis irritamentis innumeris modis stimulentur, incitentur, inque accepta 
irritamenta efücaciter reagant, vimque vi opponant; haec ipsa nimirum vegctabilium vis 
. Uüberem aperit Physico fontem, ex quo nisi perfectam et plenam, probabilem saltem ct 
fidelem , haud paucorum phaenomenorum expositionem haurire'possit. Ad quam vim hic 
attendisse praeprimis conducit, cum proposita quaestio non recte intelligi posse vidcae 
tür, nec verus cjus sensus exponi, nisi memoratae hujus plantarum vis ratio habeatur; 
quare operae pretium visum est demonstrare praestitas lucis vires in plantas, inque 
harum principiorum proximorum creationem, haud incongrue: dedüci a stimulo, quem 
plantarum fabricae lux inferat; eo laetius mihi haec expositio arridet, quo magis haec 
wis cflicax a nonnullis Pbysicis plantis detraha:ur, ejusque molimina .negligantur saepius 
D in 
