DISSERTATIO JURIDICA. 15 
Graeci Qui , aliam quandam. intellisimus, quae est rerum. expetendarum , fugienda- 
rumque scientia ; illa autem sapientia , quam principem dixi , rerum est divinarum atque 
humanarum. scientia : in qua continetur Deorum et hominum communitas et societas in- 
ier ipsos (14). Sed Cajcagninus refelli. potest. Sapientia enim apud Latinos varias 
habet notiones. Primo est rerum divinarum et humanarum scientia. Secundo est cogni- 
tio rerum multarum, longo usu acquisita. (Orz/. II: 1.) Tertio constantia et mode- 
ratio honeste vivendi. Eis igitur duobus postremis. certe inest prudentia, et tali.modo 
prudentiam et sapientiam alibi etiam conjungit (15). Hoc loco igitur Cicero sapiens 
2igm prima accepisse notione non videtur, sed potius postrema, et tantum, loqui vo- 
luisse de illa virtute, quam Graeci dgóvzsw vocant, quae est rerum expetendarum et 
fugiendarum scientia ( 16). 
Alia superest adhuc et verior Garyi; objectio, observantis Ciceronem , in at quaes- 
tione leviter tractata, prudentiam cum scientia et cognitione commiscuisse (17). Di- 
cendum enim Cicerozi erat: quid faciendum sit homini, ut prudens evadat; et dicit 
tantum , quas scientias tractare et quomodo , et quaenam vitia hac in re vitare, debemus. 
Sed Cicero, his in libris $70/c/s addictus, prudemiiae vocem: pro. scientia sumsit, quod 
Sioici saepe faciebant (18), et locus iste late patet, cum! non modo rerum expetendae 
rum et fugiendarum scientiam complectatur, quae proprie prudentia dicitur, sed ome 
mem prorsus veri cognitionem, ad quam natura trahimur, ducimurque. 
. In hac tamen tria vitanda esse monet: 1I, ne incognita pro cognitis habeamus, his- 
que temere adsentiamur. II Alterum vitium est, quod quidam nimium studii ct operae in 
res obscuras et difficiles impendunt, easdemque non necessarias. IIl Denique praecipit , 
ne hos illo studio a rebus gerundis abduci sinamus, quod contra officium est. Virtue 
tis enim laus omnis in actione consistit , a qua tamen fit intermissio saepe, multique 
dantur ad studia reditus. Deinde addit, duplicem esse cogitationis rationem 5 cujus prima 
"versatur in consiliis capiundis de rebus honestis: altera ad scientiam, et cognitionem re- 
fertur. ( Off. 1, 6.) 
Ab- 
A J 
(14) Haec intelligenda sunt ex mente Stoicorum, qui putabant, mundum esse quasi communem urbem et ;ci- 
vitatem Deorum et hominum, Vid, Cic. Pim. IIL , 19. De Nat, Deor. 1, 31. De Leg, 1, 7- , 
(5) De Or. lll, 175. Part, Orat, c, 22, Cf. de hac quaest. JMajoreg. et Criféum ad Disq, XVII. Calcagn, 
p. 260 sqq. 
(16) Convenit cum Cicronís definitionibus illa Szobae? Ecl. Eth. P. II. p, 102. qpépiety d'iraa mica. ov mui 
may, xai cb mrabrtoy y xai códiripav, 5 vrighjam d'yalay xal xax, xal. códbripuy m p. 1124. opoleia jaly yàp vivus xiqanuiü 
zi pày Dupin kel. 7rpácmuy 6 mroiirrtove 
(17) 4nmerk. etc. T. II. p. 74 8q. 
(18) Vid. Lipi masud. ad Phil, Stolcam L« IL. Diss, 3 in fine, 
[G. 
