^, 
DISSERTATIO JURIDICÉÁ. 23 
? Cum multi sint, qui arbitrentur res bellicas majores urbanis esse, minuendam hanc 
opinionem censet Cicero (40). Multae enim res exstiterunt urbanae majores clario- 
resque bellicis: parvi vero sunt foris arma, nisi sit consilium domi: satis hoc docet 
historia Graecorum et Romanorum, satis hoc illustrat ipsius 7w/// exemplum ( 41 ). 
Honestum ilud ,.de quo hic agitur, animi, non corporis, viribus effici , et totum in 
animi cura esse positum et cogitatione, docet; exercendum tamen corpus, e*t ita esse affi« 
ciendum , ut obedire consilio rationique possit in exsequendis negotiis, et in labore to» 
lerando: expetendam potius illorum esse laudem, qui ratione decernunt, quam qui manu 
certant; si vero utilitas hoc exigat, bellum non esse fugiendum, sed ita suscipiendum, 
ut nihil aliud, nisi pax quaesita videatur. "Tradit deinde praecepta quaedam , quomodo 
vir fortis sese in bellis serere debeat; veluti: non perturbari rebus asperis; praecipere 
eogitatione futura, non temere in acie versari,-sed , cum tempus necessitasque hoc postu« 
lant, manu decertare, in bello et eripiendis hosti urbibus, vitare crudelitatem , et sie 
inilia. Mox et illos repreliendit, qui, famae nimium largientes, magno remp. incommo- 
do afficere non dubitant. (I, 94.) 
Omnino autem iis, qui reipubl. praesunt, duo P/azomis praecepta tenenda esse monet. 
Primo, ut utilitatem civium anteponant suis commodis; ut enim gubernatori cursus secune 
dus, medico salus; Imperatori victoria, 'sic moderatori Reipubl. béáta civium viti, proposis 
fa est; ut opibus firma, copiis locuples, gloria ampla, virtute honesta sit (42); deinde 
üt totum Corpus reip. curent, ne, dum partem aliquami tuentüf, reliquás desérant; quid 
tti modo rém perniciosissimam in civitatem inducunt, seditiones atque discordiam ;. tras 
dantque se totos reipubl., neque opes atque potentiam consectentur. Nec vero crimini- 
bus falsis in odium atque invidiam quemquam vocent: omrinoque ita justitiae hones- 
fatique adhaerescant, ut, dum «ea tuentur, quamvis graviter offendant, mortem quoque 
áppetant potus quam illa desersnt. — Dein dieit miserrimam omnino. esse ambitionem 
honorumque contentionem; nec cos esse audiendos, qui graviter irascendum inimicis pue 
tent;. nihil enim laudabilius, nihil magis dignum magno et praeclaro viro, placabilitate 
atque clementia, Omnem poenam contumelia vacare debere, neque ad ejus, qui puni- 
n ivtUT 
(492 Calcagnin, Disq, IX. p. 2c5, reprehendit Cicerosem , tanquam improbasset res bellicas. Sed Cicere hic non. 
pro falsa rejicit íotam opinionem , mintere tantur comatus est, et ostendere arma sine consilio nihil valere, Ipse 
enim rem militarem commendat ( Or. pro Mur. 9.) 
(417 In conjuratione , sc, Catilinaria , quam Innuit c, 2* extr, 
et Midd'eten. Leven. yan. Cicero 'T. lll, p. 359. In ilis siue dubio /imgwae pro /audi legendum, — Vid. Germhard ad ^h. /. 
(42) Cic. ad Att. VIIL, 12, 
De versibus ibi citatis vid, Cic. in JPisomem, 30. 
