46 rFRANGLSsG6I^sTa RS 
quarum prima in administratione reip, versatur, altera in venditionibus aliisque contracti- 
bus, non quod nullae aliae adessent, sed quia in nullis aliis meliora inveniri possunt 
criteria (sit venia verbo ), ad quae ceteri casus, in quibus Aonestum cum utili pugnare 
videtur, dijudicari possint (1o). 
Antequam tamen ipsam hancce adsrediatur materiam Cicero, ut sine ullo errore diju- 
dicari possit, si quando cum illo, quod Zozeszuz intelligitur, pugnare videbitur id, quod 
dicitur z/i/e, formulam constituit quamdam , $70/cozuz. sententiis consentaneam ; quae talis 
est: quicquid honestum , idem utile videtur : nec utile quidquam, quod mon Bones- 
zum (11). Ex qua sequitur; detrahere aliquid alteri, et hominem horminis incommodo 
suum commodum augere, magis est contra naturam, quam 3nors, quam paupertas, 
quam dolor, quam cetera, quae possunt aut corpori aecidere aut rebus externis; pro ' 
inultorum vero salute et incolumitate labores et molestias suscipere, sccuzduzz? naturam 
est; si enim hoc non fiat, societas hominum et communitas evertatur necesse est (12). 
Neque vero hoc solum natura, id est jure gentium (de quo dicemus ad,finem hujusce 
capitis) sed etiam legibus civilibus eodem modo constitutum est, ut non liceat sui com- 
modi caussa alteri nocere: hoc enim spectant leges: hoc volunt: incolumes esse ci- 
vium conjunctiones : quas qui dirimunt , eos morte , exsilio, vinculis , damno coér- 
cent (13). Atque hoc multo magis exigit ipsa naturae ratio, quae est lex divina atque 
humana (14). Primum argumentum , quod dissolvitur omnis humana consortio, repeti- 
tum vidimus ex societatis natura, Adjicit alterum ex hominis universa natura petitum , 
quo 
C10) Garve, fim. T. IV. p. 70. 
Cir) De Off. II, 4, 2o. Dissentit tamen Garye , Men. T. IV. p.11: et 44. qui hanc formulam contineri putat 
verbis Cap. V. Detraliere aliquid alteri etc. Ideo reprchenditur ab Hofringero cit. a Germh. ad h. |. 
(12) Cic. Off. IL, s. sequi videtur normam Szoicorum de universali hominum societate, et in ea jus nat. posi- 
tum egregie monet, Comparetur elegans e libro I. Ze Legibus locus servatus a Lactamti» Ims. Div, V, 8. Fragm. 
Cic ed. Erm p. 1190. Cf, Schmauss , Neues Systema eines Rechts der. Natur , $. 10, p. 49. Hujus juris maximam esse 
sanctitatem , sine rubore non violandam, testatur Of. IIl, 6. Ciceromem sequuntur JCti Romas. Hinc illa regula : 
fure nat, aequum esh , neminem cum alterius detrimento et rises fieri Iocupletioremi ,L. 206. ff. de Reg. jur. et cum inter nos 
idiari nefas esie L, 3. D. de just, et jur, Plura 
habet Grotius, 9, B. et P. L. Il. c. 10. $. 2. et " Reshalies in set, ad h,. ic. 4. Schulting, INof, ed Dig. T. I« P, 19. 
ibiq. CL Smailenburg. 
(13) Recte. Leges enim civiles civium actiones regunt ad illaesam omnium libertatem et finem civitatis, jus 
tutum omnium ac singulorum, Cf, Rousseau du Contr. Social, p. 60, ed. 4mst, 1762. et quae nuper scripsit If. yan Soni- 
beeck, Disp, de Leg. Ciy. Introd, et e.3, quae praemiom reportavit in Zfcad. Gron. et edita est in 4fn»a/. Gron. a. 1817. 
(14) Est defnltio Stoicorum, qui Dei et raturae nominibus premiscue usi sunt, Legatur hac de re v». Wels 
&holtin, Dist, lasd, p. 33. Graevius ad li, Off. , 
