DISSERTATIO JURIDIC A. 47 
j quo efüiciatur, omnium utilitatem esse communem , quia natura[praescribit, ut homo ho- 
mini consultum velit. Unde sequitur, non magis civibus aut externis aliquid detrahi 
posse, quam patri, aut fratri, ut quidam perverse putant, Hac in re sequentia dat 
criteria Si quis ab homine inutili, sz4e utilitatis caussa, aliquid detraxerit sapiens, 
inhumane fecerit. Si illius vita reip. sit utilis, et si quid idcirco alii abstulerit, non est 
ob id reprehendendus ; communis enim utilitatis derelictio contra naturam est et in- 
justa, et lex ipsa naturae, quae utilitatem hominum conservat et continet, decernit pro- 
fecto, ut ab homine inerte atque inutili ad sapientem , bonum, fortemque virum transfee 
fantur res ad vitam necessariae: qui autem si occiderit, multum de communi utilitate 
detraxerit (15). Addit tamen, cum nobis nulla sit societas cum tyrannis, non esse 
contra naturam, spoliare eum , quem est Aozeszum mecare (16). Quid igitur officii 
sit, ex tempore existimatur, ex temporis ratione judicatur. ( Off. III, 6.) 
Nulla igitur utilitatis specie moveri debemus ut ab A075eszo0 deflectamus , etiamsi id 
impune facere possimus. Qua in re sic ratiocinandunr, Ubi aliqua objecta est utilitatis 
Species, commoveri necesse est, sed si, re attente considerata , videas turpitudinem rei ad- 
junctam, tum utilitas non est relinquenda, sed intelligendum, ubi turpitudo sit, nullam ibi 
esse utilitatem. Quod probat ex naturalibus principiis: zuzpizudo enim est contra natue 
ram, u£ili&as secundum naturam, ergo coalescere nequeunt (17); quod probat ita; si 
honestum est, secundum naturam est: si secundum naturam, expetendum est: si expeten- 
dum est, bonum est: si bonum est, ui/e est: ergo, siZonestum est, utile est: unde etian 
sequitur , quod z/i/e est, idem esse Aezeszum , quod utrumque secundum maturam sit. 
Homines igitur non probi, utilitatis specie capti, errore quodam eam separant ab Zo» 
zesto (18). 
Post haec 'principia in genere , transeamus ad singulas collisionis species, de qui- 
bus supra jam dictum. In his Cicero eamdem sequitur rationem , quam in superiori- 
bus libris. A quatuor enim honestatis partibus oflicia deduxerat 5 sapientiam , justi- 
tiam , fortitudinem , modestiam temperantiamque (19) 5 ct in iisdem se versaturumx 
proe 
(15) Hanc Ciceronis sententiam immerito reprehendit Pufeudorf, dc 7. IN. et G. L. Ilf. c. IT. $.2: sed illum egregie 
defendit et interpretatur farbzyracius , notis Gallicis ad k« 1. 
(16) Haec fuit conscans veterum rerump. sententia, De Graeci; vid. egregia exempla apud Cie pro Mil, 29, d$ 
Inv. M, 49. Plut, in Comp. Solonis cum Poplie, Nota est apud Romanes Lex Faleria, de qua Liv. Hl, 8. — Ileineccius y 
ntt, Rom, pp. L. 1, 8.26, | Ciceroni adsentiri videtur Grotius J. D, et P. L. HL. c. 10, $. 3. 1 
(17) Gerve , Amn.. T. Vil. p, 465 Cic. reprehendit, quod «iilitasis appetitum a rarura deducirs quod ad sequens 
adtinet argumentum observat p. 49 , formam quidem habere syllogismi, sed carere vi probationis, 
(18) De Off. VII, 8, 
(19) J/id. 1, s. 
