2 OVER DE AFWIJKINGEN VAN HET KOMPAS. 



alzoo eene opklimmende reeks van toestanden: te beginnen met dien toestand, 

 waarbij de magnetische kracht alleen bepaald wordt door de inductie van het 

 oogcnbiik van het aard-niagnetismus, terstond veranderende met elke draaijende 

 beweging der ijzermassa; vervolgens den toestand, waarbij de magnetische 

 kracht minder of meerder blijvend is; tot eindelijk de standvastige magne- 

 tische kracht, zooals in goede staal-magneten, die wij ons geheel onafhan- 

 kelijk van tijd en stelling (des staals) kunnen voorstellen. Wij zullen, kort- 

 heidshalve, den geheel beweeglijken toestand dien van week ijzer, de meer 

 standvastige kracht die van hard ijzer noemen : beide toestanden komen in 

 het algemeen gelijktijdig in elk stuk ijzer voor. 



De voorstelling eener onvolkomene beweeglijkheid van het magnetismus brengt 

 mede, dat als een schip langen tijd in rust blijft, het meer en meer nadert 

 tot eenen toestand, waarbij een maximum van standvastig magnetismus plaats 

 vindt, afhangende van de plaats op de aarde waar het schip zich bevindt, 

 en van de stelling die het heeft ten opzigte van de rigling eener in haar 

 zwaartepunt vrij opgehangen magncclnaald. Wanneer een schip zich in eenen 

 met betrekking tot de aarde kleinen omtrek beweegt, zal de verhouding van 

 het vaste en l)eweeglijke magnetismus eene andere kunnen zijn. Ilieibij 

 echter blijft in bet schip céne rigting, met belrekking tot de rigting der incline- 

 rende naald, bijna standvastig, te welen de verlikale rigling. ünlbindl men 

 de werking van het aard-magnetismus in drie riglingen, naar het Noorden, 

 Oosten en veilikaal nederwaarts, en beschouwt men de geheelc werking als 

 voorlgebragt door de werkingen in de drie riglingen afzonderlijk, dan zal de 

 werking in de verlikale rigting aan het schip de eigenschap van eenen bijna 

 standvastigen magneet mededeelen. Wanneer het schip zich op eene verre 

 reis over de oppervlakte verplaatst en in streken komt, waar de rigling der 

 iiiclinerende naalil merkelijk anders is, dan zal op den logt derwaarts, gaande 

 weg, spoediger of langzamer, de magnelisclie toestand van bet schip gewijzigd 

 kunnen worden, in dier voege, dat bij de aankomst op ecnig ver van de 

 plaals van hel vertrek verwijderd punt, de magnetische toestand, — en meer 

 bepaald, zoo hel schijnt de meer blijvende toestand van hel schip, — nog 

 niet geworden is, wat hij na eenigen lijd van verblijf aldaar worden moet. 

 Hierbij echter blijft op elk oogcnbiik de voorstelling van hel scheeps-ijzer 

 als gedeeltelijk weel;, en gedeeltelijk hard steeds beslaan; maar de verhou- 

 ding van beide gedeelten tot elkander kan veranderen, in het algemeen zeker 

 sleciits binnen enge grenzen, soms, in buitengewone omstandigheden, is hel 



