OVER DE AFWIJKINGEN VAN HET KOMPAS. O 



welligt tot meerdere uitgestrektheid mogelijk. De vraag is Iiierbij, of jjij 

 eene verandering in den tijdelijk blijvenden magnetisclien toestand, de oogen- 

 blikkelijk geinduceerde magneetkraclit dezelfde blijft als vroeger? Ofdemag- 

 netisclie werking van een stuk ijzer zuiver alleen de som is van de uiting 

 der magneetkraclit, die er toevallig in aanwezig is, en van de geïnduceerde 

 kracht, die er op het oogenblik zelf in wordt opgewekt, en of alzoo deze 

 laatste kracht onafhankelijk van de eerste is? 



In de Rcsiiltate mis den Beobachhingen des Magnelischen Vereins, von 

 Gaus iind Weber, van het jaar 1841, pag. 85, komen hieromtrent eenige 

 proeven voor met staven Aveek ijzer, genomen door Weber. liet opstel luidt: 

 Magnelisirung des Eisens durch die Erde, en toont aan, dat als week ijzer door 

 inductie, hetzij van het aard-magnetismus, hetzij door magneetslaven voortgc- 

 bragt, gemagnetiseerd wordt, er eene zekere soort van tegenstand, die met 

 den tegenstand der wrijving vergeleken kan worden, plaats heeft. — Het komt 

 mij voor, dat eene vergelijking van den bedoelden tegenstand met dien eener 

 wrijving niet geheel passende is; liever zoude ik tot beeld kiezen de kleeving 

 eener vloeistof, omdat de minst aangewende kracht blijkt uitwerking te heb- 

 ben, hetgeen bij tegenstand van wrijving het geval niet is. 



Om zooveel mogelijk tot de beantwoording onzer vraag te komen, zoo 

 kunnen hiervoor alleen de vier eerste proeven van ^yEBER dienen. Uit 

 de eerste en tweede proef, genomen met twee staven van gelijke afmetin- 

 gen, maar die zeer verschillende blijvende niagneetkrachten bezaten, blijkl 

 dat evenwel het beweeglijke magnelismus, hetgeen even snel bij de omleg- 

 ging der staaf verandert, voor beide staven zoo nabij eene zelfde waarde had, 

 dat Weber een midden uit de twee bepalingen van het beweeglijke magne- 

 lismus konde nemen. Uit de derde proef, met eene derde staaf genomen, 

 volgt alleen, dat bij regelmatige omleggingen, met tusschentijden van 5 a 4 

 minuten, ook telkens in dezelfde standen dezelfde afwijkingen voortgebragl 

 werden. 



De vierde proef werd met eene grootere staaf, lang 1210, breed 77,0 en 

 dik 14,7 mm. genomen. De staaf was eerst een tijdlang regtop (vertikaal) neder- 

 gezet, Tnet het geteekende einde A naar beneden. Daarop onderzocht men 

 de afwijkingen, die zij in zekere stelling, N en Z gerigt, voorthragl, zoowel 

 met het einde A naar. het Noorden, als, na omlegging, met A naar het Zuiden. 

 Daarop werd de staaf een tijdlang weder vertikaal neergezet, maar met het 

 einde A naar boven, en vervolgens dezelfde proeven, in dezelfde stelling der 



20* 



