8 ÜVEK DE .VFWIJKL\GEJV VAN HET KOMPAS. 



van het schip uit Livcrpool, waarhij 290 menschenlevens verloren gingen. 

 Volgens ScoRESBY zonde het ongeluk te wijten zijn aan eene plotselinge 

 verandering der magnetische werking van het ijzer, voortgebragt door hel 

 slooten van het schip tegen do haren, terwijl het met stormwcder in eene 

 Zuidelijke rigting stevende, eene rigting die toevallig bijna tegengesteld was 

 van de rigting waarin het schip op stapel gestaan had en gebouwd was. Van 

 twee kompassen, het stuurkompas bij het roer, en een ander nabij de bezaans- 

 mast, welke beide vooraf door middel van magneetstaven verbeterd en gelijk- 

 wijzcnd gemaakt waren, zouden de aanwijzingen, op den morgen van hel 

 ongeluk, bijna twee streken verschil hebben opgeleverd. Aikt, in zijn ant- 

 woord, spreekt de Rapporten, die na het ongeluk opgemaakt zijn, niet regtstreeks 

 legen, maar zegt: wel overtuigd te zijn, dat eene zoo groote verandering in 

 zulk eenen korten tijd alleronwaarschijnlijkst is, en dat, volgens onze tegen- 

 woordige kennis, in de gegeven omstandigheden niets geregtigt om eene ver- 

 andering lot dat bedrag aan te nemen. Natuurlijk worden door Airt de 

 bekende feiten toegestemd, dut ijzer door slaan, stooten, buigen enz. magne- 

 tisch wordt, of, om met Scoresby te spreken, eene rcletUieve magneetkracht 

 •■rlangt; maar hij gelooft niet, dat de werking der baren op een schip hiertoe 

 lot zulk een beduidend bedrag in een korl tijdsbestek in staat is. Daarentegen 

 maakt Airy opmerkzaam op de wijze van hel leggen van magneclstaven nabij 

 liet kompas, dat, gelijk bekend is, op twee verschillende manieren geschieden 

 kan: zoo namelijk, dat eene lijn, uit het midden van het kompas naar hel 

 midden eener staaf getrokken, loodregt op het midden der staaf staat; of zoo, 

 dat de verlengde rigting der staven door bet projectie-punt van bel midden 

 van het kompas op het dek gaat, waarbij dus een der polen van elk der 

 slaven naar dit projectie-punt wijst. Deze laatste manier, bij onze naburen 

 T/ie End-onc genaamd, wordt door Airy afgekeurd, omdat daarbij tevens 

 eene kracht op het kompas ontslaat, die loodregt op bet dek gerigl is, het- 

 geen bij de eerste wijze van bet aanbrengen der staven niet plaats heeft. 

 Deze opmerking is inderdaad van gewigt ; want, vooreerst kan men bij het 

 leggen der magneetstaven met de einden naar hel kompas toe, naar willekeur 

 of de Noord- of de Zuidpool naar hel kompas rigten, zoo men slechls de staaf 

 aan deze of gene zijde van het kompas legt. Eene staaf aan sluurboordzijde, 

 met de Noordpool naar hel kompas gerigt, doet dezelfde werking evenwijdig 

 aan het dek, als eene staaf aan bakboordzijde met de Zuidpool naar hel kom- 

 pas. De vertikale kracht werkt echter in het eerste geval opwaarts, en in 



