OVER DE AFWIJKINGEN VAN HET KOMPAS. H 



ontbondenen der aardmagnelische kracht, en van standvastige grootheden, die 

 van de figuur en de gesteldheid der ijzermassa afhankelijk zijn; en dat als 

 men deze functiën in reeksen ontwikkelt, volgens de ontbondenen der aard- 

 magnetische kracht gerangschikt, dat dan lineaire uitdrukkingen de eerste ter- 

 men dezer reeksen zijn zullen, die, in het algemeen genomen, zeker voor 

 het hier beoogde, genoegzaam naauwkeurige waarden bezitten. 



Laat dan X', Y', Z' de drie ontbondenen zijn der kracht, die op de noord- 

 pool der magneetnaald werkt; X' in de rigting naar den voorsteven, evenwij- 

 dig aan de kiel van het schip; Y' naar stuurhoordzijde, evenwijdig aan het 

 dek; Z' nederwaarts, regthoekig aan bet dek, of evenwijdig aan den mast, 

 (als deze regthoekig op de kiel staat); «', /?', y' de drie ontbondenen der aard- 

 magnetische kracht, in dezelfde rigtingen; en, A, B, C enz. standvastige 

 grootheden, van den vorm der ijzermassa's, hunne gesteldheid ten opzigte van 

 het magnetismus, en de plaatsing van liet kompas afhankelijk; eindelijk P, 

 Q, R drie standvastig werkende magnetische krachten, dan zal men hebben: 



X' = (1 + A) «' + B /?■ + C 7' + F I 



Y' = D «' + (1 + E) /?' + r. -/' + Q (1) 



Z' = G «' + H /3' + (1 + K) v' + 11 1 



Wij schrijven (1 +A) , (l+E) en (1+K) om daardoor de magnetische 

 werking van het aardmagnetismus, mede in de formulen te begrijpen: A, B, C 

 enz., zijn in het algemeen kleine grootlieden, en kunnen het, door eene ge- 

 schikte plaatsing van het kompas, zooveel mogelijk buiten de onmiddellijke 

 nabijheid van ijzer, altijd zijn. 



Poissoiv neemt in zijne Memorie van 1838, de rigting der zamenstellende 

 krachten eenigzins anders, te weten X en Y horizontaal en Z ventikaal; hier- 

 door verliest hij het voordeel om de overhellingen van het schip en het stam- 

 pen mede in zijne formulen te begrijpen. 



Laat in de hierbij gevoegde figuur, N, O en V drie |)unten aan den hemel 

 voorstellen, iN het magnetische noorden, O het oosten, V het voetpuiit; n liet 

 punt waar de verlengde rigting der inclinerende naald den hemel treft; voorts 

 S het punt waarnaar liet schip zich rigl; V' de doorsiiijdiiig van de normaal 

 op het dek, mot den lieme!, en B het doorsuijdiugspuut der as Y'. 



Trekken wij den boog VSA, dan is A de streek van den horizon waar- 

 naar het .schip stevent; AS is de hoegrootheid van de inzinking, vaii den 

 voorsteven, en do hoek VSV' kunnen wij voor de overlielliiig van het schip 



21* 



