.)'! OVER DE AF\VIJKI.\GEN VA\ HET KOJIPAS. 



het kompas zeker oiibiuikiwar zijn. Gewone kompassen worden uit dezen 

 lioolUe iiicr iccds onbruikbaar als 7n- -\- n' = ^ is^ of het maximum van ir 

 ongeveer 45' bedraagt: daargelaten, dat bij zulke aanmerkelijke afwijkingen 

 (Ie bewegingen (schijnbare -f- ware) van de roos nu eens aanmerkelijk groo- 

 tcr, dan weder aanmerkelijk kleiner zijn, dan de draaijende bewegingen van 

 het schip, waardoor liet sturen zeer beniooijclijkt wordt. 



Schepen, die om de Zuid gaan komen in het algemeen in do nabijheid 

 van den Evenaar in oene betere verhouding met betrekking lot de afwijkin- 

 gen van het kompas, dan hier op onze breedte, of later voorbij de linie. 

 Op deze schepen moeten noodwendig de niagneetstaven gedurende de reis 

 verplaatst woiden. Bij eene andere gelegenheid heb ik aangewezen — in de 

 Scclie-Vpr<i(i((cri)iij van het Provinciaal Utrcchlsch Genootschap van 14 Ja- 

 nnarij 1854, — hoe dat verplaatsen dei' staven door waarneming op zee ge- 

 schieden kan ; (men zie het verslag dier vergadering) thans kan ik er bij- 

 voegen, dat deze manier met goed gevolg beproefd is aan boord van het ijze- 

 ren .schip Hcnrictte Gccrtruida, gezagvoerder P. Btius, op de terugreis van 

 dat schip van Java herwaarts, in het voorgaande jaar. Omtrent het door mij 

 te Utrecht voorgedragene moet ik echter opmerken, dat het gegrond was op 

 de lormulen van Airt, in de P//t7osop. rramYfc/. van 1859,.niet op de naauw- 

 keuriger uitdrukkingen van Poisso'v. liet praktische verschil dat hieruit 

 voortvloeit is echter gering: volgens Airy's theorie zoude de coëÜicient » 

 in onze formulen, onafhankelijk van (1 en i, en dus standvastig zijn. Dat dit 

 hel geval niet is, volgt zoo wel uit de uitdrukking van Poissoiv als uit de 

 verschillende waarden van n voor één schip in Tabel III aangewezen. Alzoo 

 zullen, niet ééno magiieelstaaf, maar beide magneetstaven verplaatst moeten 

 worden: de eerste, die w vernietigt, hel annmerkelijksl, de tweede die n tol 

 nul brengt, ccn weinig, zoo als dit mede uil Taliel III volgt. 



Eene Iweede opmerking is deze: dal hel verplaatsen der magncetslaven o|i 

 zee nog eenvoudiger geschieden kan, dan ik mij loen voorstelde, indien slechts 

 eene geschikte inrigtmg daarvoor gemaakt is. Kiezen wij lot voorbeeld eene 

 langsrheeps gerigte staaf, die wij k zullen noemen, en die bestemd is om den 

 coëllicient m te vernietigen; stellen wij vooreerst een reglliggend, dat is niet 

 overhellend schip. Hetgeen Ie doen is, bestaat hierin: A, evenwijdig aan 

 zich zelvcn, nader bij hel komjias Ie brengen of daarvan te verwijderen lol 

 dal met «' = 90' of ='270', <i =^ r — q overeenstemt (volgens form. (H) 

 •iie wij hier mogen toepassen). 



