OVER DE AFWIJKINGEN VAN HET KOMPAS. 55 



Indien dan het kompas zoodanig is ingerigt, dat liet als stuur- en peil- 

 of Azinuilii kompas tevens dienen kan, en indien daarbij door eenig ligt te 

 bedenken werktuigelijk middel, de magneet A verplaatst kan worden door 

 den waarnemer zelvcn terwijl hij de zon peilt, of ook terstond na het doen der 

 peiling, maar zonder het kompas te behoeven te verlaten; dan moet het ligt 

 vallen den afstand des magneets zoodanig te regelen, dat het kompas eene 

 vooraf berekende peiling aanwijst. 



Met de tegenwoordig genoegzaam bekende miswijzingen kan men vooruit, 

 voor een bepaald tijdstip in den morgen of avond, als de zon rijzende of 

 dalende weinig in azimuth verandert, de niiswijzende streek Ai = A + '^ be- 

 rekenen; — waarin A het azimuth der zon van liet noorden, oost-om, voor- 

 stelt en li de noord westering- — en daaruit de peiling P = A + " + r — q 

 vinden. Hierbij behoeft het schip dan niet omgewend te worden, maar alleen 

 zoo na mogelijk in de koers O of W, volgens het eigen kompas behouden 

 blijven. Mogt de miswijzing « onbekend of te onzeker bekend zijn, dan is 

 ccne omwending noodzakelijk, om eerst « te bepalen. Bij eene oostelijke 

 koers heeft men dan 



¥ = tV -\- <" -\- m -\- r — q . 



bij eoüc westelijke daarentegen 



V ^ A' -\- 01 — 7)1 -\- r — q 



alzoo 



P + P' A -u A' 



2 2 ' 



en 



P — ^p; _ A — A' 



2 ~ 2 "*" "' 



waardoor zoo wel w als m bekend worden. A is de ware streek der zon bij de 

 eerste, A' bij de tweede peiling, volgens berekening, voor de bekende lijdstippen. 

 De ver|)laatsing van de andere staaf, waardoor n vernietigd wordt, en die 

 wij 1} zullen noemen, kan o|) volkomen dezelfde wijze, maar bij noordelijke 

 en zuidelijke koersen van het schip bewerkstelligd worden ; slechts heeft men 

 alsdan voor de verlangde jieiling te stellen 



P, = A + <,> i- r + q. 



Hetgeen soms iels, te weten de in het algemeen zeer kleine grootheid 2 q 

 van 1* verschillen kan. 



^ Beschouwen wij nu het meei- voorkomende, en bij zeilschepen bijna altijd 



21* 



