OVER DE \F\YIJKINGEx\ VAN ilET KOMPAS. 39 



vlakjcs. Wanneer men van de balans geen gebruik maakt, wordt zij van de 

 steunende vlakjes afgeligt. Deze balans wordt, dooT hel verscliuiven van een 

 zeer ligt ringetje, zoodanig gesteld, dat zij aan wal in cenc horizontale rig- 

 ting in evenwigt ligt. Brengt men dit werktuigje aan boord van een ijzeren 

 scliip, dan neemt de balans terstond eenen hellenden stand aan,, die dikwijls 

 vrij aanmerkelijk is, doorgaande met de zuidpool, liet uoordeu van een kompas 

 naar boven *. ik herstel alsdan den horizontalen stand door middel eener andere 

 magneetstaaf vertikaal boven (of onder) de balans te houden, op zoodanigcn af- 

 stand als vereischt woidt. Deze afstand kan op eene verdeelde schaal afgelezen 

 worden, en dit geeft de maat der aan boord plaats hebbende vcrslorende vcriihale 

 magnclische kracht, door de vooraf bepaalde afwijking welke dezelfde staaf op 

 denzelfden afstand aan wal aan eene horizontale naald voor.brengt. 

 Men meet op deze wijze onmiddellijk de grootheid 



Z° — I Sin.a ^ / R\ , 



— — ; = G Cos. a — ll Sin. a + K Tayuj. S + ~\ . . . . (Zie f4.)) 



Door de waarneming in verschillende streken o te herhalen, bekomt men 

 G, H, en (k Tang. 8 + ^"^ 



* Bij het schrijven hiervan had ik nog geen geval aiingetrotfen, waarbij de noordpool der balans, 

 of bet zuiden van een korapas eenigzins aanmerkelijk naar boven getrokken nerd ; sedert is mij echter 

 eene merkwaardige uitzondering hierop voorgekomen, op het kolossale ijzeren stoomschip Belgirjue, 

 gebouwd in de fabriek van de Heercn Pal'L van Vlissingek en Dudok vanIIeel, alhier. — Inde 

 kajuit, ongeveer 2 El beneden het dek werd de zuidpool der balans zeer sterk opwaarts getrokken — 

 even als op andere kleinere schepen. — Ter hoogte van het dek, of iets, 1 of 2 palmen daarboven, 

 op de kajuitstrap, was de rigting der balans horizontaal, maar hooger boven het dek helde de zuid- 

 pool sterk nederwaarts, en op eene hoogte van 7 meters of ongeveer 22 voet boven het dek was 

 deze aantrekking nog beduidend, ofschoon de afwijkingen aldaar slechts weinige graden in maximum 

 bedroegen. De boorden van het schip bezaten alzoo van boven, waar zij met ijzeren balken verbon- 

 den waren, eene sterke noord-polariteit, waarschijnlijk een gevolg van de aanmerkelijke diepte-afmeting 

 van het schip. Op 2,3 El boven het dek, voor de bezaansmast, bedroeg de verstorende vertikale kracht 

 gemiddeld ongeveer zooveel als de horizontale magnetische intensiteit aan wal; ik vond namelijk 



K Timg. J + -^ = 1,002 . 



Ten gevolge hiervan en van eene daarbij komende negatieve waarde van E, waï de formuh' voor 

 de verandering der afwijking in graden benaderend. 



i y = -I- 1,3 Cos. a X /(', 

 terwijl op kleinere schepen deze uitdrukking gewoonlijk negatie/" h (zie pag. i"J en 31). - De af- 

 wijkingen, door de hellingen voortgcbragt, kunnen dus op de BcA/k/kc merkelijk grooter worden (zoo 

 zij niet door eene vertikale staaf tegengewerkt worden) dun de hellingen zelven. — Indien dit opliet 

 schip the Tuiteur ook zoo het geval is geweest, schijnt hierin welligt eene voldoende oor.!aak voor 

 het verongelukken van dit schip gevonden te kunnen worden. — Uecevibcr 1855. 



