10 BIJDRAGEN TOT DE ONTLEEDKÜNDIGE KENNIS 



veertien aan de linkerzijde *). Tusschen deze binnenste voclerdragende slip- 

 pen ligt, onder de vlcezige massa van den mond^ een uit achttien of zeven- 

 tien plooijcn gevormd deel, 't geen Owen voor het reukorgaan hield, maar 

 't geen, naar mijne nieening, als eene voortzetting van den kring der inwen- 

 dige tentacula, die hier in rudimcnlairen toestand aanwezig zijn, moet be- 

 schouwd worden. Dit deel ligt op de fijnvliezige blaadjes van de commissuur 



der vorige slippen. 



Men ziet gcvolgelijk, dat hier een scxuccl verschil plaats heeft. Dit ver- 

 schil moet echter in zijnen aard nog nader onderzocht worden. Men zou kunnen 

 aannemen, dat bij den mannelijken Nautilus, even als bij den vrouwelijken, 

 twee paren van processus labialcs aanwezig waren. Het eerste paar zou dan 

 bij den eersten bovcti en inwendig geplaatst zijn, en acht voelertjcs dragen, 

 terwijl het bij de vrouwelijke voorwerpen boven en uilwendig gelegen is, en 

 twaalf voelertjes draagt; het tweede paar zou zich door het gering getal van 

 slechts vier tentacula en meer nog doordien het builen de bovenste slippen 

 ligt, van de onderste proccssus labiales van hot wijljo onderscheiden. 



Vroeger heb ik het verschil in dien zin opgevat f). Nader onderzoek bragt 

 mij echter tot eene andere opvatting, die mij meer aannemelijk voorkomt. 

 Beide slippen toch zijn bij bet mannelijk voorwerp aan dezelfde huid|)looi 

 bevestigd, hoezeer de onderste slip aan de buitenzijde van die huidplooi ligt. 

 Ik geloof daarom, dat deze twee groepen van voelertjes bij den mannelijken 

 Nautilus slechts aan één paar van de labiale slippen van den vrouwelijken 

 Nautilus beantwoorden, en dat zij ten koste van bet andere paar ontwikkeld 

 zijn. De connnissuur aan de onderzijde leert, dat liet paar, waaraan zij be- 

 antwoorden, dat der buitenste labiale slippen van den vrouwelijken Nautilus 

 is. In deze opvatting komt ook het getal voelertjes in beide sexen overeen 

 (8+4 bij het mannelijk dier, 12 bij het vrouwelijke). 



Het sexucel verschil kan nu klaarder worden aangewezen. Bij het mannelijk 



•) Bij één voonverp vond ik veertien aan de regier-, dertien aan de linkerzijde. Owen geeft 

 aan deze slippen, even als aan de buitenste labiale slippen, twaalf voelertjes. Mcmoir p. 14; Valen- 

 C1EXNE3 geeft voor dit getal aan weerszijde dertien op; \V. Vrolik veertien. Er schijnt dus hier 

 eenig individueel verschil te bestaan, maar een grooter aantal dan bij de buitenste labiale slippen 

 moet echter als regel beschouwd worden. 



+) Tijdschr. uitgeg. door de eerste Klasse van het Koninkl. Nederl. Instituut. I.jp. 71; Trnnsnct. 

 of the zool. Soc. IV, 1. p. 26, 27. 



