COMMENTATIO LITERARI* 5 



simus, temporis spatium in qiiatuor Tempora , veluti Epochas , dividendum putemus; 

 quorum primum pertineat inde ab Iiujus tcmporis initio usque ad subactam a Ronianis 

 Macedouiam A. U. 586: alterum inde usque ad Ciceronem A. U. fere 650: tertiiim a 

 Cictrone ad Augusti Caesaris obitum A. U. 767: denique quartim inde usque ad mor- 

 tem Vcspasiani. Et liarum quidem Epocliarum primam et tertiara iterum. in duas, postre- 

 mam in tres , partes sive Actates dissecabimus. Haec igitur tempora deinceps percurret 

 nostra Literarum Latinarum historia. Cujus statim initium faciemus, postquam paucis 

 de Literarum Latinarum conditione ante hoc temporis spatium, nec non de hujus histo- 

 riae fontibus dixerimus.. 



Literarum conditio ante bella Punka:- 



Nam quod §. r. diximus, nos historiam Literarum Latijiarum tradituros esse inde a: 

 bello Punico I, id propterea dictum est, quod ante hoc bellum rarae et fere nullae fue« 

 runt apud Romanos literae. Gens bellicosissima impcrii sui iines dilatare studens, cum 

 soli virtuti bellicae operam daret, corporis vires alebat, auimum negligebat. Nec tamea 

 adeo ab omni ingenii cultura alieni fuisse existimandi sunt, ut omnino nullas habuerint 

 literas: sed eae, si quae fuerunt, rudes erant et incultae, neque ad artis leges composi- 

 tae: continebantur fere legibus, cum aliis veteribus, tum XII Tabularum, Annalibus Pon^ 

 tificum et Vatum Oraculis : quara literanim raateriam: significavit Horatius , Epp^ II , 

 J, £3 sq. 



Tabulas pcccare vetantes, 



Qiias bis quinqiie viri sanxerunt ; foedera regum, 



Vel Gabiis, yel cum rigidis atquata Sabinis; 



Pontificum libros ; annosa volumina vatum^ 

 Ad Juris cognitionem quod attiner, ut lioratii sequamur ordinera> Jus aliquod jaitt 

 sub Regibus fuit, inprimis a Numa Pompilio sapientissimis et utilissirais legibus auctum 

 et confirmatum, Jurisconsulti nulli: Cf. Bachius in Hist. Jurispr. Rom. L. I. e. i. 

 Cum autem exactis- Regibus eorum quoque leges essent abrogatae, neque aliae earum 

 loco latae placertnt, A. U. so'^, ante N. A. 451, constitutae sunt leges XU. Tabularum, 

 e variis Graccarum civitatum lcgibus collectae, quae, ut ait Livius III, 34, fons omnis 

 puhlici et privati juris fuerunt. Dc harum praestantia et utilitate inprimis legendus es 

 Cicero de Orat. I, 43 et 44. Vid. idem c. 11. sect. i. Harum autem legum cognitia 

 et interpretatio initio penes Patridos ac Pontifices erat; midc sensim ortum est Jurispru- 



A 3 den" 



