34 OPENBARE VERGADERING DER DERDE KLASSE. 



De Geschiedenis kent, wat dit onderwerp betreft, onderschei- 

 dene Tijdperken. Het eerste Tijdperk, dat zich tot karel den 

 Gronten uitstrekt, is vooral belangrijk, daar onze Vaderlandsche 

 Kerkgeschiedenis misschien licht kan verspreiden over de wording 

 van het Europesche Kipittelwezen. Kanunniken waren vroeger die 

 Geestelijken, die op de rolle, matrikel of den kanon van iedere Kerk 

 waren ingeschreven. Doch alras werd, althans hier te Lande, de 

 gemeenschappelijke zamenleving in één gebouw [l^itn Coenobi- 

 lalis) door de omstandigheden geboden , ten einde aan de Gees- 

 telijken der weinige Christenen , te midden van vijandige Hei- 

 densche Stammen levende, veiligheid te verzekeren. Hieruit 

 laten de vele tegenstrijdige berigten, bij onze Geschiedschrijvers , 

 omtrent de Kaüunniken, zich gereedelijk verklaren , zoowel als 

 de dwalingen van heda, waar hij van Coetiohitriles regiilnres 

 spreekt. Vooral ontwikkelde zich zoodanige instelling te Utrecht, 

 als een vrijer en ongedwongener kloosterleven, dan bij de Monni- 

 ken. — Het tweede Tijdperk gaat tot de 12''° eeuw. Toen werkten 

 in Nederland in- en uitwendige beletselen mede tot de mindere 

 vestiging van het Kapittelwezen , dan in andere Landen. Het 

 gevestigde Kapittelwezen aan de Bisschoppelijke Utrechtsche Kerk 

 was echter daardoor eigenaardig, dat twee Kathedraal-Kapit- 

 telen werden aangeschreven. Hoelang hel gevestigde Kapittel- 

 wezen is volgehouden, valt moeijelijk te beslissen. Het deelde 

 evenzeer in de algemeene verbastering, en de wereldlijke Kanun- 

 niken traden op en leefden iu het gewone leven van hunne 

 praebenden. Zij leverden niet zelden een tegenwigt op tegen 

 hol gezag des Bisschops. Zoo was reeds in de 11''° eeuw de 

 Kapittel-aristocratie in vol aanwezen. Toen men het gemeen- 

 schappelijk leven verlaten had en de lietrekking alleen als bron 

 van inkomsten werd beschouwd , veranderde de instelling geheel 

 v.m aard. — De Spreker sloeg , na den algemeenen gang van hel 

 Kapiltelwezen geschetst te hebben, nog een oog op eenige Ka- 

 pittelkerken, nit dit Tijdperk afkomstig, vooral de vijf Kapit- 

 telen te Utrecht, die te Emmerik, Eist, Oldenzaal, Briel, Zut- 

 phen en Deventer. 



Ten slolti; werden de Hervormingen , die onder dr Kanunni- 



