10 OPENBARE VERGADERING DER DERDE KLASSE. 



welke tot deze hoogere Natuur belioort, gebiedende, maar geen 

 dwingende wetten der Rede; wetten, waarnaar het Ijegeerver- 

 mogen zijne vrije haudeliugeu, hetzij ten goede, heizij ten kwade, 

 regelt ; dan ontdekt zij , door er hare grondwaarheden op toe te 

 passen , eene zich aaneenschakelende reeks van oogmerken en 

 middelen, eene doorgaande doelmatigheid zelfs in de stoffelijke 

 natuur, als herkomstig van eene zedelijke Wetgeving, terugge- 

 kaatst, en. als ware het, door een bezield Heelal heen verspreid. 



Doch kennelijker, en in eenen lioogeren graad van eigen on- 

 middellijke ervaring, erkent zij deze doelmatige grondlieginselen, 

 in de algemeene Geschiedenis der Volkeren; krachtiger dan in 

 het zigtbaar Heelal , vertoont zich deze hoogere strekking in de 

 zelfvolmaking van het met rede begaafde geslacht, Avaartoe wij 

 behooren; in de gezellige kringen van vrije wezens, in wier aan- 

 leg zich eene eigene Wetgeving openljaart; eindelijk, in de zede- 

 lijke toestanden der Volken, die, hoe ver dan ook van derzelver 

 voltooijiug verwijderd, echter de nog sluimerende kiemen eeuer 

 betere toekomst in zich bevatten. 



Dikwjls, en wie zal het ontkennen? moeten deze uitzigien, 

 ia den tijd dien wij beleven, naar hersenschimmen gelijken. En 

 wie zal het den staatkundigen twijfelaars ten kwade duiden, 

 wanneer zij , niettegenstaande de vorderingen in de wetenschap- 

 pen der uitwendige ervaring , nog zoo weinig vorderingen in die 

 der innerlijke ervaring meenen te kunnen voorzien? 



Dit neemt echter niet weg, dat ook de eerstgenoemde, de 

 wetenschappen der stoffelijke natuurwetten (hoe ver.schillend ook 

 de vroegere en latere Wijsgeercn daarover dachten) , ook tot de 

 zedelijke veredeling der mcnschheid medewerken en daaraan 

 dienstbaar zijn. 



Eer nog de latere wijzigingen der wijsgeerige stelsels in Duitsch- 

 land eenen nieuwen wclenschappelijken weg iiaanden, beweerde 

 christiaan wolf , de grootste zelfdenkcr van zijne eeuw , dat hel 

 hoogste zedelijke b.-ginsel onzer pliglen in do volmaking onzer 

 kennis, en de verbetering van het mcnsclulom moest gc'zocht wor- 

 den, en plaatste dienovereenkomstig het perficc te ipsiiiii (vol- 

 maak u zelïcni iiiftl sle<'l)ts aan hel hoofd van zijn nnliiiirri'f;! ; 



