284 OPENBARE VERGADERING DER TWEEDE KLASSE, 
schreven, strekt om hem, bij het gevaarlijke der kans, voor te 
stellen, niet door Gelderland heen, maar liever, ter afwachting 
van gunstiger tijdstip, naar het bevriende Emden te trekken !. 
De laatste opmerking betreft mede eene bijzonderheid tot dus 
ver geheel onbekend. Men wist dat de Prins bij de kunst van 
zwijgen de kunst van spreken gevoegd had; doch men zou niet 
hebben vermoed dat hij, de man van raadzaal en kabinet, de 
eigenaardige gaaf ook der »7i/iraire welsprekendheid in hooge mate 
bezat. Een berigt uit Zeeland getuigt het. Het was op het einde 
van 1573; Holland allerwege door de Spanjaarden bedreigd, en 
de moedeloosheid algemeen. Wuzrem I bezoekt de Vloot; roept 
de Bevelhebbers bijeen; ontvouwt het gewigt hunner taak; ver 
maant om alle krachten te besteden voor Godsdienst en Vader 
land. En welke was de uitwerking zijner toespraak? De solda- 
ten, leest men, riepen eenstemmig uit: »Wij zijn gereed u bij 
»te staan tot den laatsten druppel bloeds; liever dan om geld- 
„gebrek de goede zaak te verlaten, zullen wij dienen zonder 
»soldijs; ja veeleer verpanden wat een iegelijk onzer bezit 2.” 
Dit weinige zij met betrekking tot den Veldheer genoeg: laat 
ons overgaan om den Staatsman te beschouwen. 
Doch, zegt ge welligt, wat kan te dezen aanzien worden ge 
meld dat niet sedert lang wereldkundig is geweest? Ik erken, 
gedeeltelijk althans, de juistheid dezer bedenking; en ik kom U 
1 »Si partie de vos gens vous «ont abandonné et qu'il n'y a nul moyen-de 
»venir vers nous, le plus expédient seroit que eussiez choisis 5 ou 4 mille hom- 
»mes de pieds et mille chevaulx .…… et que les fissiez embarquer vers Embden 
»pour venir par degà.” 18 Avr. 1574, Archives, IV, 570. 
* »Son Excellence fit assembler tous les capteins et chefs de son Armadâ, et 
»de bouche leur ramentevoioit de leur charge, les advisant de quelle grande im- 
»portance et conséquence les affaires de Zélande estoient, .…. et que à ce respect 
»devoient employer tout leur pouvoir pour la defense de la religion, franchises ct 
»privilèges de la patrie; ee que tellement encouragca les soldats, que tous d'une 
»mesme voix respondirent qu'ils estoient prets d'assister à son Exe. jusques à la 
»derriere goutte de leur sang, et que plustost que d'abandonner la cause, ay- 
smeront meulx de servir un an sans recevoir maille, voire à encharger tout ce 
»qu'ils ont en ee monde.” Archnves, IV, 507. 
