GROEN VAN PRINSTERER, over WILLEM I. 295 
zoo mogelijk, doch het bleek onmogelijk te zijn, de Duitsche 
Vorsten uit den slaap hunner schandelijke zorgeloosheid te wek 
kent. En welke. nu is de algemeene strekking dezer. veelsoortige 
bemoeijenis geweest? Dit openbaart zich, naarmate de overtui- 
ging van de onheelbaarheid der Godsdienstscheure en van de on- 
verzoenlijkheid des Konings levendiger werd. Het was verne- 
dering van Spanje en Oostenrijk, om Europa te behoeden tegen 
overheersching en gewetensdwang. Dit houde men mede in 
het oog ter rigtige beoordeeling der pogingen om de natuur- 
lijke jaloezij der Fransche Vorsten tegen den magtigen Spaan- 
schen Monarch te versterken, en om, voorwaar een gewigtig 
ontwerp! de Keizerlijke Kroon, waarop. Oostenrijk bijkans een 
soort van erfregt scheen verworven te hebben, in het Huis der 
varors over te brengen %. Wanneer men de geheele uitgestrektheid 
van wirrems diplomatieke onderhandelingen, in verband met 
hetgeen hij in de Nederlanden gedaan heeft, overziet; dan is het, 
naar mij voorkomt, geen overdrijving te beweren, althans voor 
waarschijnlijk te houden; zonder hem zou Engeland, eer het 
gereed was wêerstand te bieden, aan de ondernemingen van rr- 
zis ten doel hebben gestaan; de partij der Protestanten in Frank- 
rijk zon bezweken, en de dertigjarige krijg reeds toen over het 
ondankbare en vadzige Duitschland losgebroken zijn. De be- 
roemde neeren, indien hij, bij het vervaardigen van zijn voor- 
treffelijk Handboek, de Briefwisseling gekend had, zou gewis de 
tegenstelling niet hebben gemaakt: wirrem T heeft voor de vrij- 
heid van zijn Vaderland, wurem III voor de vrijheid van Eu- 
ropa gewerkt 3. 
Na al hetgeen ik over wirrem Ì als Staatsman in het midden 
gebragt heb, vrees ik dat, zoo de gewoonte het meèbragt den 
1 Bijv., Arch., V,‚, Pr. 15 en volgg. 
$ Arch., IV, Pr. 25. 
5 »Wirnerm III stand vopwie dem XIV, wie der erste Oranier pump dem IH 
gegen über. Aber wenn dieser nur fur die Freyheit seines Vaderlandes kämpfte, 
»so kämpfte wirnerw IL für die Freyheit Europas.” Handbuch der Gesch. des 
Europäischen Staatensystems, 5e Ausg., p. 245. 
