GROEN VAN PRINSTERER , over WILLEM I. 299 
elders bekend is, den brief te schrijven, waarin hij gehoorzaam- 
heid belooft, met de bijvoeging » behoudens het geweten”; woor- 
den wier beteekenis de Koning zoo wel begreep, dat hij ze on- 
derschrapt en aan den kant een veelbeteekend N.B. gezet had 4, — 
Doch, zegt men ook nog, »wirem 1 maakte geen onderscheid 
»tusschen Luthersch en Gereformeerd, Protestant of Roomsch- 
»Catholijk.” Hier, M. H.! spreke hij zelf. Wilt ge zijn gevoe- 
len kennen omtrent de verschillen tusschen geloovige Protestanten, 
twisten welke op het lot van Nederland en van geheel de Chris- 
tenheid zoo noodlottigen invloed gehad hebben: »Het is,” schrijft 
hij, »noch billijk, noch- Christelijk te willen dat om dergelijk 
» verschil het land met troepen bedekt en met bloed worde over- 
»stroomd” 2. En welke is de grond zijner verdraagzaamheid ten 
aanzien der Roomschen. geweest? Was het dewijl hij ook dit 
onderscheid gering geacht heeft? Herinnert U, dat hij, reeds in 
1568, spreekt van de afgoderije der Roomsche Kerk 3. Gij meent, 
dat hij toegeeflijk jegens andersdenkenden was, omdat hij weinig 
hechtte aan het kenmerkende der Protestantsche belijdenis; maar 
vreest van hem te hooren wat hij eenmaal schreef aan den 
Gentschen Magistraat: »Het moest ongelooflijk zijn dat sommigen 
vin twijfel komen trekken mijn ijver voor de Godsdienst, om 
»welke ik zooveel doorgestaan heb. Ik erken de handelwijs van 
»sommigen niet goedgekeurd te hebben; maar in hetgeen tot 
pwezenlijke bevordering der Godsdienst verstrekt, begeer ik voor 
»niemand te wijken” 5. — Doch men zegt eindelijk nog: wonder 
1 _»Vidimus hic literas Principis Auraici ad regem, ubi omne: obsequium oftert, 
»quatenus salva conscientiâ licet. Id sua Majestas subducta virgulâ notarat, et 
sin margine °l° posuerat.” Ep. Hopperi, 150 (Arch., II, 498). 
* „Das wir des underschiedts halben, der zwischen der Augspürgischen Confes- 
»sion. und catvixt lchr ist, gern sehen solten das diesze landen derhalben 
suberzogen und in ein solchs gefärlichs bluetbad gefäret werden solten, das be- 
»dünckt uns auch weder recht, noch Christlich sein.’ 5 Nov. 4566. Le Pr. 
d'Or. au Landgrave G. vr urssr, Arch., II, 455. 
5 Arch., III,’ 201. 
% »Ce seroit aussi une chose qui deveroit estre incroïable qu'il se trouva au! 
„cuns qui vinssent à mettre en doubte le zèle que je porte à la religion pour 
DN hid 
