300 OPENBARE VERGADERING DER TWEEDE KLASSE. 
»al dat ijveren voor. gewetensvrijheid en Evangelie, blonk hem 
»nog het meest de kroon der Grafelijkheid in het oog.” O welk 
een bewijs, M. H.! dat men ook in. historisch onderzoek meer 
op den koers dan op de gehalte der benamingen let. De dusge- 
naamde Graaf werd onder voogdij der Staten gesteld; het Graaf- 
schap was Holland, niet de beheerscheres der zeeën, maar een 
Landschap ontwrongen aan de Spaansche Monarchie, en hetwelk, 
menschelijkerwijs, naauwelijks meer verdedigbaar was. Het is, 
naar mij voorkomt, genoegzaam gestaafd, dat wnrem Í dien 
rang of titel niet heeft begeerd; dat het gansche plan een bedrijf 
der Staten was, minder uit dankbaarheid voor hem dan uit af- 
keer van Ansou f; dat hij de zaak nooit — maar wat zeg ik? Ja 
er is een tijd geweest, waarin hij ze met ijver doorgezet heeft. 
Hier verwijs ik U bij voorraad naar de brieven die ik, zoo mijn 
wensch vervuld wordt, uit dit laatste tijdperk van zijn leven in 
het licht geven zal. Uit die merkwaardige brieven zult gij ont- 
waren, hoe weinig hij zich voorstelde den eindpaal van glans 
rijke verwachtingen te hebben bereikt. Zoo een Christen wanho- 
pen kon, toen zou hij gewanhoopt hebben. En wilt ge weten 
wat, naar mij voorkomt, de ware reden van zijn toenmalig aan- 
dringen geweest is? Na het verraad van Ansov en den droevigen 
afloop van den veelbelovenden Keulschen krijg, nu „Duitschland 
zoowel als Frankrijk, naar het scheen, ten eenemale ontviel, sta- 
ken de Roomschgezinden het hoofd op; de, Protestanten waren 
radeloos, en allerwege werd. van verzoening met Spanje, óf hei 
melijk gemompeld, óf reeds openlijk gewaagd. Door een schit- 
terende daad moest de onwrikbaarheid der volharding en de 
onmogelijkheid. van terugtred worden getoond. De opdragt en 
aanneming der Grafelijkheid was een vernieuwde oorlogsverkla— 
ring aan FiLiPs; maar, en het valt immers in het oog, geen 
sterker drangreden kon er ook zijn om den reeds. uitgesproken 
rlaquelle j'ay tant souffert,.. Je confesse que je n'ay poinct approuvé la facon 
»dont auleuns ont use; mais, en ce qui touche le vray advancement de la. reli- 
»gion, je n'en vouldroy eéder Àà auleun,"* Arch, VII, 20. 
t Zie Archives VIT, onder anderen p. 504, volgg., en Handboek, s. 152, 
