DERDE KLASSE. 



Mededeclingen nopens de heerhanen en den cursus pu- 

 blicus in het Romeinsche Rijk, voornamelijk in de ttvee- 

 de, derde en vierde Eeuw onzer Jaartelling. 



Mr. A. VAN GOUDOEVER. 



Hoezeer ook de Romeinsche gescliiedenis na den ondergang 

 van het gemeenebesl, in veel opzigten, niet weinig van hare 

 aantrekkelijkheid verliest; alhoewel wij in dit tijdvak niet meer 

 die vurige liefde voor vrijheid en vaderland bewonderen , die 

 eene rij van helden en moedige verdedigers schiep, als waarop 

 bijna geen ander volk der oudheid, zich, gedurende zulk een lang 

 tijdsverloop , heeft kunnen beroemen ; ofschoon wij niet meer die 

 helden- en burgerdeugd zoo algemeen zien werken, waardoor 

 geen volk tegen de Romeinsche legerbenden bestand was; niet- 

 tegenstaande eindelijk de volksdeugden van matigheid en stand- 

 vastigheid, ook in de grootste gevaren, van tucht, van gehoor- 

 zaamheid en zoo veel andere aanmerkelijk verminderden ; — zoo 

 valt het aan den anderen kant niet te ontkennen, dat de geschie- 

 denis van den Romeinschen Staat, onder de caesars, vooral on- 

 der TRAJANUS en zijne opvolgers, weder in andere opzigten eene 

 belangrijkheid bevat, welke, voor een groot gedeelte in de vroe- 

 gere tijdperken gemist wordt. Ik bedoel hier vooral die menigte 

 van wijze verordeningen en inrigtigingen, om zulk een uitge- 

 strekt gebied , dat eenmaal over eene oppervlakte van meer dan 

 180,000 vierkante mijlen heerschtc, behoorlijk te besturen, in 



