186 TWEEDE KLASSE. 



Menigmalen tocli geeft dit den sleutel ter verklaring va» hande- 

 lingen en gebeurtenissen, die anders onbegrijpelijk zouden zijn: 

 meermalen leert het ons dat het regt niet altijd geweest is aan 

 die zijde, welke latere geschiedschrijvers, bij gebrek aan die ken- 

 nis, in bescherming namen: meermalen eindelijk leert het ons 

 dat zij die als slagtoflers van openbaar geweld betreurd, of als 

 ijverige voorstanders van regten en vrijheden opgehemeld werden, 

 noch het een, noch hel ander, in die male verdienden. 



Doch ook bij dit hoogst gewigtig onderzoek, is, zoo wij ons 

 niet bedriegen , voor den Geschiedschrijper eene gevaarlijke klip 

 te vermijden. Meermalen toch zullen de gronden van staatsregt 

 in strijd schijnen met de verhalen der geschiedschrijvers, en zoo 

 ligt komt men dan in verzoeking, om aan die, na ernstig en 

 gemoedelijk onderzoek aangenomen stelregels, de gebeurtenissen 

 te toetsen, en dezelve daarmede onbestaanbaar vindende, die of 

 te betwijfelen, of wel tegen te spreken, of eindelijk die in zoo- 

 danig daglicht te plaatsen en op zoodanige wijze voor te dragen , 

 dat zij eene met de aangenomen regels meer bestaanbare gedaante 

 verkrijgen. 



Ik noemde dit, M. H. I zoo even eene gpi'aarlijke klip, en ik 

 geloof teregt. Immers dat iets met het regt volstrekt onbestaan- 

 baar, ja ongehoord zoude geweest zijn, wettigt niet tot ,de ge- 

 volgtrekking dat het niet geschied is, of anders geschied moet 

 zijn dan de schrijvers het verhalen. Helaas ! ook in de dage- 

 lijksche wereld — of wilt gij dat ik het gebied der geschiedenis 

 niet verlate, — ook in de ontwijfelbaarste gebeurtenissen der 

 laatste halve Eeuw, is zóó veel voorhanden dat met eiken regel 

 van Staats- en Volkenregl in volslagen strijd is, dat, zoo hel 

 slechts Eeuwen hierna te boek gesteld werd, het niet aau gron- 

 den zou ontbreken om het te lietwij felen of misschien wel te 

 loochenen ! 



Doch er is nog een andere grond om die klip gevaarlijk te 

 noemen. Er zijn eeuwige beginselen van regt en onregt. Doch 

 de instellingen der volken en hun daarop gevestigd Slaatsregt 

 waren dit nier. Zij veranderden ongevoelig en maakten van lie- 

 verlede in eene volgende Eeuw plaats voor andere begrippen. 



