116 EERSTE KLASSE.. — Bedenkingen omh-ent 



oene verhouding tusschen verhoudingen voor te stellen. En dat nu 

 massa en volume werkelijk tot hetzelfde geslacht hehooren, kan, 

 dunkt mij, uit de eenvoudige bepalingen, die van deze groot- 

 lieden gegeven worden, zonder moeite en als het ware van zelf 

 worden opgemaakt. Want wat is massa of hoeveelheid stofs (in 

 een' natuurkundigen zin) anders dan eene aaneenschakeling van 

 ligchamelijke uitgebreidheden , die alle ondoordringbaar zijn en 

 te zanien genomen eene enkele ondoordringbare uitgebreidheid 

 uitmaken? Wat is het volume van eene massa anders dan de 

 plaats, de ligchamelijke uitgebreidheid, welke die massa beslaat, 

 maar in welke het kenmerk der ondoordringbaarheid niet wordt 

 aangetroffen? Beide massa en volume zijn dus uitgebreidheden, 

 en als zoodanig gelijksoortig. De ondoordringbaarheid aan de 

 eerste toegekend, en aan de laatste geweigerd, verhindert niet 

 in het minst, dat men de grootte dier uitgebreidheden onderling 

 vergelijke , en zich, zoo eenig ligchaam gegeven is, de vraag voor- 

 stelle, wat gedeelte de ondoordringbare uitgebreidheid van dit 

 ligchaam uitmaakt van de geheele uitgebreidheid door het ligchaam 

 ingenomen? Wij hebben hier hetzelfde, wat cahnot uitdrukt door 

 de woorden espace effectif, voor massa, en espace apparent voor 

 volume. Slechts nog ééne schrede had deze groole man te doen, 

 om aan te toonen, dat de digtheid een abstract getal is, uildruk- 

 kende de verhouding tusschen de ondoordringbare en doordring- 

 bare uitgebreidheden eens ligchaams; of, om de woorden van carnot 

 te gebruiken: tusschen deszelfs p^/^ace effectif en cspace apparent. 

 Ik vind echter niet, dat cabnot deze zeer eenvoudige conclusie 

 getrokken heeft. 



Het komt mij derhalve voor, dat de vergelijking 



n 

 " = V 

 kon en krachtig uitdrukt, wat zij behoort voor te stellen, en 



dit misschien boter doet, dan men zidks over het algemeen heeft 



ingezien. Ware ons de juiste grootte van de ondoordringbare 



ruimte of het espace effectif der ligchamen bekend, wij zouden tot 



dekennis van derzelvcr absolute diglheden geraken kunnen; tot 



dus verre is dit niet mogelijk, en wij moeten ons dus wel, gelijk 



bekend is, met relaiivc digiheden vergenoegen. 



