VAN STOFFEN, IN SCHEPEN GELADEN. 



29 



Beter nog is het volgende voorbeeld ter verduidelijking. Wanneer men za- 

 den bevochtigt en aan eene zekere temperatuur blootstelt, ontkiemen zij; de 

 bestanddeelen der zaden worden daarbij zeer veranderd, onder anderen het 

 zetmeel in suiker omgezet, hetgeen het bereiden van mout in het groot leert. 

 Is die ontkieming, of wil men, die scheikundige wisseling goed aan den gang, 

 zoo wordt de temperatuur daarbij zeer verhoogd, ten gevolge dier scheikundige 

 wisseling. 



Dezelfde werking, die onbewerktuigde stofl'en, zamen in aanraking, zeer 

 dikwerf temperatuurs-verhooging doet ondergaan, doet deze ook in bewerkluigde 

 stoiTen ontstaan, en in het algemeen kan deze regel gelden: waar scheikun- 

 dige wisseling van bestanddeelen plaats heeft, binding of ontbinding, daar 

 komt warmte vrij, meerder of minder, soms, bij brandbare voorwerpen, lot 

 ontbranding toe. 



De werking, die plaats heeft bij broeijing van hooi en andere versche, meer 

 of min gedroogde plantendeelen, sluit zich in den kring dier scheikundige wer- 

 king, welke van het levend organisme onafscheidelijk is. De dierlijke warmte 

 is de uitkomst deels der ademhaling, deels van het chemisme, hetwelk overi- 

 gens in het geheele dierlijke ligchaam plaats heeft en in het plantenrijk even- 

 zeer wordt waargenomen. Onder het ontkiemen van het zaad wordt de tem- 

 peratuur verhoogd en houdt gelijken tred met de scheikundige verandering, die 

 de bestanddeelen van het zaad daarbij ondergaan. Treffend blijkt dit ook bij 

 het bloeijen van sommige planten. In den bloeitijd is het chemismus der plant 

 op zijn toppunt, vooral in de tot bevruchtiging betrekking hebbende deelcn. 

 Bij sommigen wordt daarbij eene waarneembare warmte ontwikkeld, b. v. bij 

 sommige Arum-soorten. 



Volgens waarnemingen van de Saussure en anderen, in ons vaderland van 

 onze geachte medeleden G. Vrolik en de Vriese, wordt hierbij eene aan- 

 zienlijke hoeveelheid zuurstof veranderd in koolzuur. In elk geval: scheikun- 

 dige werking is eene bron van warmtc-ontwikkeling, wisseling der bestand- 

 deelen brengt warmte voort, en in zoo verre is het brocijen één met die wer- 

 kingen van de levende plant, één met de warmte-ontwikkeling, die overal en 

 altijd scheikundige wisseling schijnt te vergezellen. 



Hetgeen in het gewone leven het broeijen, b. v. van hooi, genoemd wordt, 

 is eene wel bekende scheikundige omzetting van bestanddeelen van liet hooi 

 in nieuwe ligchamen, eene werking als de gisting, eene werking die uitgaat 

 van ligt ontlecdbare ligchamen en op andere, daarmede in aanraking vcrkec- 



