( 117 ) 



over deze ontdekking te bewonderen , ware het niet dat 

 dit alles reeds voor den jare 1765, door den waarlijk 

 vernuftigen en kundigen wytze foppes te Leeuwar- 

 den, in friesland, was bekend geweest , die toen een werk- 

 tuig had uitgedacht , om de helling van de magneetnaald 

 te vinden , geheel en al rustende op dezelfde beginfelen 

 als het even gemelde werktuig, hetwelk door scoRESBY in 

 den jare 1821, als nieuw uitgevonden aan de Koy al So- 

 ciety van Edinhurgh opgegeven werd; waarbij deze nog 

 wel aanvoerde, dat hij niet wist, dat iemand er ooit 

 om gedacht had, om proefnemingen metdeuitvvcrivingder 

 verfchillende Handen van ijzeren ftaven bij de magneet- 

 naald te doen ; dit werktuig is geheel gelijk en inder- 

 daad beter en vernuftiger toegefleld , dan het hier bo- 

 ven befchrevene; en dank zij den Hooglceraar brug- 

 MANS , vader van den beroemden erugmans , (te vroeg 

 aan de wetenfchappen en Leydens Hoogefchool ontrukt) 

 dat hij ons daarvan de uitvoerige befchrijving en afbeel- 

 ding heeft nagelaten , in zijn werk , getiteld : Tentamina 

 Philofophica de Mater ia Magnetica , in 1765 bij g. 

 couLON , te Franeker uitgegeven. Wanneer men in 

 hetzelve leest de 25e., 26e. en 27e. propofitie en het 27e., 

 gie, en 33<?. Experiment, dan zal men ten volle overtuigd 

 worden , dat de Schrijver te dier tijd de uitwerking van 

 de (Vanden der ijzeren ftaven op eene magneetnaald , even 

 zoo wel als scoresby kende, en dat ook het verfterken 

 der kracht en het permanent maken der pool door ha- 

 merflagen bij eene regt opftaande Haaf, en het weder 

 ontnemen dier kracht, door het hamereu in den Equa- 

 tor, reeds door hem geleerd werd; en wanneer men 

 dan in zijn 40e. Experiment de befchrijving en het ge- 

 H 4 bruik 



