( 213 ) 



van ontleenen; ook de turfvenen immers worden hieï* 

 door van de ruwe veenncrf of bonkaarde ontbloot ; de 

 gronden echter , behoeven , na twee of drie jaren gebrand 

 ie zijn , wederom eenige jaren , om andermaal de noo- 

 dige vastigheid tot deze bewerking te verkrijgen, ep 

 men heeft over het algemeen de hoop, om op deZ.e 

 wijze het veen of moer in vruchtbaar land te verande- 

 ren , reeds lang opgegeven. Naarmate nu de moeren 

 hoog of laag liggen , met zand of turflaag overdekt zijn , 

 gefchiedt deze bewerking voor het raapzaad , de boek- 

 weit, de haver- of roggeteelt met zekere wijziging, en 

 men kan haren oorfprong niet voor het begin der acht- 

 tiende eeuw ftellen, wanneer zij omtrent Aurich een' 

 aanvang nam, en door vermeerdering van bevolking zoo 

 wel als van landbouw dermate toenam , dat , in plaats 

 v^ vier duizend morgens , welke in onze provinciën op 

 het einde der vorige eeuw als gebrand worden opgege- 

 ven, in iSaa, in Oostvrieslaiid alleen negen duizend ne- 

 gen honderd, in Groningen en Drenthe vijftien duizend 

 Calenbergfche morgen, en in het geheel over de twintig 

 vierkante mijlen moergrond zouden gebrand zijn (♦}. 



De 

 (*) Een Calenbergsch morgen = 30750 vierkante voeten 

 =; 100 vierkante roeden. Hoewel in de Statist. vi.n Gelderland, 

 18 jö, bl. 1^6 gezegd wordt, dat het veenbranden voor detclg 

 jaren inliet Oldampt uitgevonden is, weten wij, echter, uit finke's 

 hem. über das Moorbr., 1820, S. 5, dat de Prediliant bolen , 

 bij Aurich , deze voor de boeltvveicteelt in 1707 , het eerst zou 

 ingevoerd , en jan kruse van wilderfang , als deskundig uit 

 Groningen hebben doen komen ; later fchijnt dit zoo weinig op' 

 gang gemaakt te hebben , dat men vóór 174P van geenen regel, 

 matigen veenrook gemeld vindt; in piccabd , /■Jtuiq, der Prov., 



ttti- 



