104 C M M E N T A T I O 



non habcnt , nam si oflicio suo desint , divino 

 favorc se excidere censent ; amoreni omnino non 

 habent, sed poiius metuunt Deum , judicem severum. 

 Ad dijudicandum autem religionis doctrinae ali- 

 cujus pretium , imprimis respiciendus est efFectus 

 ejusacvis, quam habeat in hominis vitam moralem. 

 Haec autem vis, ut sponte patet, diversa est pro 

 vario conjunctionis inter Deum et homines modo. 

 Quaenam esset vis doctrinae Socraticae in disci- 

 pulorum animos , Xenophon expressit. „ Mihi 

 „ quidem," inquit, „ eflicere videbatur Socrates, 

 „ ut discipuli non tummodo, ubi inhominum con- 

 „ spectu versarentur , abstinerent a malis, injustis, 

 „ etturpibusagendis, sed et, ubi in deserto essent 

 „ ab hominum conspectu remoti ; quandoquidem 

 „ existimarent , nihileorum, quaeagcrent, Deosla- 

 „ tere."(i). TaHs igitur erat haec vis, ut cogita- 

 tione Dei omniscientis et severepunientisadigerentur 

 ad bene vivendum. A perversis abstinebant , quia iis 

 persuasum erat, nil mali seagere posse, quin id Deus 

 videret , et severe puniret : adeoque ob causam exter- 

 nam , non «uto;c/v^to/ , virtutem colebant(a). Ducit 

 igitur haec notio naturae Divinae, quam Socrates 

 sibi informabat , ad virtutem impuram , quando- 

 quidem impura est virtus , quae ob causam exter- 

 nam colitur , et ad legalem virtutem , i. e. eam , 



quae 



(i) Cf. Mtjn. I. c. 4. §.19. 



(2) Cujus rei exeinplum e.x Socratis vita .nircrt Xe- 

 nojilion DL;m. I. c. 1. §. 18, 19. 



