T H E O L G i C A. 107 



redamandum adducuntur, sed Deum colunt , ut 

 ille ipsis favere velit. Hinc non ex animi indi- 

 gentia ad Deum accediint ; sed, ut legibus diviuis 

 satisfiat , praestant Deo cultum externum , legibus 

 praescriptum. li autem , qui Deum amant , interna 

 vi amoris agente , ad Deum accedunt : haec ipsis 

 est animi indigentia , cui sponte satisfaciunt , non 

 legibus adacti ; hi non opus habent certa quadam 

 norma, legibus constituta , externa , sed animo suo 

 omni loco ac tempore Deum colunt (i). 



Lubet, breviter Kantium et Socratem inter se 

 conferre. Uterque ea se ratione cum Deo conjunctum 

 sentiebat, quae legalis dici potest; uterque non pro- 

 greditur ultra legis observationem ; religionem habet 

 uierque , non primario quodam loco , ut fundamen- 

 tum fastigiumque simul omnis facultatum humanarum 

 explicationis, sed postposuit rei morali, et ut hujus 

 adjumentum , postulatum dixit ille , adhibuit. Conve- 

 niunt igitur universa sua sentiendi ratione : sed in spe- 

 cialibus sententiis longe inferior Kantio est Socra- 

 tes. Hic a Deo reperebat etlegum moralium originem 

 et justam retributionem; ille legem moralem (nam 

 non amplius loquebatur de diversis legibus) ex ipsa 



ho- 



(1) Quam verum hoc sit , ceriiitur ex eo , quod So- 

 crates, tlisserens de modo Deos colendi, uterctnr oraculi 

 respoiiso. Ipse autcm dicebat, ad Deorum consiliuui nou 

 recurreuduni esse , uisi in iis , quae ipsi non possimus 

 ingenii nostri rite excuUi ope dijudicare; adeoque existima- 

 Lat , liomines aliunde discere debere , quomodo Dii coleudi 

 siut. Cfr. Mam. IV. 3. i6. coll. I. c. i. ^. 9. 



