THEOLOGICA. 95 



Testes nobis sunt liidi , quanta voluptate humanum 

 sanguinem viderint effusum. Interfecturi aliialiisjus- 

 si sunt objici , et victor in aliam detineri caedem(i). 

 Istis spectaculis cruentis non tantum mares de- 

 lectati sunt, sedet,exuta sexCis sui mansuetudine, 

 foeminae (a), Gladiatores, qui in pugnam pro- 

 dibant , nihil habebant , quo tegerentur; con- 

 tra vero ictibus toto corpore expositi. Iramane 

 novimus Caligulae dictum, qui turbae excla- 

 mavit. „ Utinam populus Romanus unam haberet 

 cervicem ! " (3) ; qui vitam hominum tam parvi 

 fecit, ut iste, cum pecudes ad saginam ferarum, 

 quae ludis praeparandae erant , carius constarent , 

 plurimos ex noxiis hominibus , laniandos feris , an- 

 notaverit ipse (4). Sed ad ludos ipsos redeo. 

 Frustra quaeras alterum Claudium, undeviginti 

 millia hominum armantem, qui ad populum delec- 

 tandum ejus jussu in praelio navali occubuerint 

 clamantes : „ Ave , imperator , morituri te salu- 

 tent " (5}. Et ipse Titus, qui decus ac deliciac 



hu' 



■ rn t ri-f rrr 



(i) Cf. S e n e c i , Epist. 7. — Religio Christiana ludos ex- 

 stinxit ghdiatorios cf. Gieseler, K. G. I. p. 607. 



(s) Vid. C i c- pro Sexto , c. 59. 



(3) Cf. Becker, 1.1. VHI. p. 27. — Profecto haec spectacula 

 saeviorn fuerunt ludis , qui medio aevo ab equitibus acti sunt. 

 Hi scllicet iu torneameiitis nonnisi cataphracti Qxcira.cPpuiiroi'), 

 qui dicuntur , prodierunt , et rarissime ad mortem usque pugnarunt. 



(4' Vid. fueton. in Calig. c. 27, 30. 



(5) Vidd. Tacit, Ann. XXII. c. 56, s?» Dio Cass. IX. 

 (573 S u e t. , in Ner, c. 37. 



