T H E O L O G I C A. 151 



pro virtute duxerunt. Non autetn ad talia provo- 

 co exempla; imprimis rem enicere possumus, cum 

 gentes , quae , sacris reformatis, sibi invicem arma 

 intulerunt , consideremus. 



Hispanos inter et Uatavos^ quantum discrimen! 

 Illi pro superstitione, pro injuriis , pro opum impe- 

 riique cupidine dimicarunt; lii vero, pro religione 

 ipsa , pro animorum libertate , pro vita, pro pa- 

 tria. Apud istos vaUiit rcligio vitiis sordibusque 

 contaminata , inquinata; apud lios relgio purior , 

 sincerior. Istis comites fuerunt peifidia , proter- 

 vitas, improbitas, crudelitas; his vero prudentia , 

 modestia , pietas , luimanitas (O* 



Bellum , per triginta annos in Germania gestum , 

 testimonia praebuit certissima. Tilly omnium 

 maxime morum inluimanitate ac crudelitate infamis, 

 fuit. Ipse in regionibus Imperatoris vi et aimis 

 coegit incolas , ut pccuniae obsoniorumque copiam 

 sibi conferrent; ejusque milites ubiquepraedati sunt 

 devastarunt, trucidarunt : quare a Ferdinando 

 II. petierunt incolae , ut lias vagantes copias re- 

 vocaret ; sed frustra conquesti sunt. Ita ad Visur' 

 gi ripas (an. 1625) ubivis caedes ,ac incendia fac- 

 ta sunt (2). Et quac, Magdcnburgd capta, per- 



pe- 



CO Cf. omnino T. P. Tresling, in disquUltione histo^ 

 rica de prudentia Guilielrai I. (Vid. Ann. Acad, l7/<r«/w 

 a. 1829— 1830.) p. 27» 38, et alibi. 



(a) Cf. Bekker, XII. p. 242, asl» sjj. 



