34 GOMMENTATIO 



sc, nec arbitrum , quo provocent? Unde quisque 

 perspicit, in ipsa hominum depravata , • et populo- 

 rum , qua talium , conditione , multas dari causas , 

 ex quibus bellura semper evitari non posse constat, 



Nonne (ut dicta exemplis comprobem) facile fie- 

 ri potest , ut unus aliusve populus , ubi raulta 

 sibi commoda exinde videt promanatura , si foe- 

 dus olim pactum, nunc, cum sibi noxium magis , 

 quam profuturum videatur, frangat , et justi et 

 aequi leges , non quidem statim , sed sensim sen- 

 simque politicA arte migret. Cives unius ejus» 

 demque civitatis , ubi injiiste et inique secum a 

 Principibus actura vident , ad leges provocare so-- 

 lent , aliasve inire possunt vias , quibus jura sua 

 vindicent , etiamsi non ad arma confugiunt ; popu- 

 lis vero diversis, nec legem nec arbltrum habenti- 

 bus , non superest , quam tali in casu vi armisque 

 jus sibi vindicare. 



Fieri porro potest , et saepius fit , ut unus al- 

 terve populus alium laedat, vel laesisse videatur; 

 saepe pro infinita juris notione non perspicitur , 

 quid aequum et justum sit ; saepe pacta sancita 

 varie explicari possunt ; ex quibus omnibus bellum 

 haud raro exardet , quod uterque populus , jus 

 suum esse ratus , fortissime gerit , firmiter cre- 

 dens, se non nisi sua jura vindicare (i). 



Non- 



CO Legatur hlcGrotius, de Jure belU at facis, Lib. U. 

 Cap. S3. §. 13. 



