126 COMMENTATIO 



dationem eam intelligimus, ubl homines magis magis^ 

 que ita sentire doceantur , ut bella hinc amoveantur^ 

 cadcmque , si geri opus sit , bono comilio , quam. 

 clementissimo et utrique parti minime noxio ge- 

 rantur modo. 



Jam vero quid sit , quod singula haec efficiat, 

 videamus. Est illa raultorum Iiominum perversa ra- 

 tiocinandi ratio , qua, ubi de bellorum causis ser- 

 mo injiciiur, has in civilibus reperire sibi videan- 

 tur ; respiciunt causam proximam , ad remotiorem ,• 

 unde reliqua omnia profluunt, non attendunt. 

 Quodsi nimirura in omnium bellorum , cum mterno- 

 rum (i) , tum externorum causas inquiras , occur- 

 runt expugnandi aliosque sibi subjiciendi cupidi- 

 tas , ambitio , ut duci aliisque virtutes suas milita- 

 Tes monstrandi fiat copia ; ulciscendi studium in- 

 juriam , si unus alterve populus , inter quos bel- 

 lum exarsit, justi et aequi fines migraverit; si 



po- 



(i) Bellorum internorum eorumque causarum rationem ha- 

 bere a commentationis consilio haud alienum duxi; quura et 

 horum causae, et ratio, qua geruntur, variae sint pro diver- 

 sis, quas homines fovcnt, sententiis; bellaque interna maxi- 

 me valeant in externa suscipienda et gerenda. Novimus qui- 

 dem a Platone jam ^roAs/woy inter et (TTciciv discrimen 

 factum. rioAfjMO? bcUum proprio sic dictum , quod non nisi 

 eum exiernis gentilius geritur , (TTcidtv , inter civcs. Cfr. Pla- 

 to, de Repub. p. m. 470, sed bella interna hlc omitti ne- 

 queiint. Discrimen enim tautum in eo cernitur, quod illi 

 differant , inter quos de juribus suis vindicandis vi et ermis 

 certatuf. 



