1^2 C M M E N T A T I O. 



Jam vero , si ad deorum cultum , apud veteres- 

 quoscunque popul.os, Judaico excepto (i),attenda- 

 mus, nontantum universe lias notiones desideramus, 

 verum contra tales olFendimus , quae in hominum 

 de bello gerundo sententias non poterant non vim 

 exercere pestiferam. Cui non statim ingens ille 

 Deorum numerus (2) ob oculos obversatur , qui , 

 vi et potentia prae hominibus maxime excellen- 

 tes , iisdem vero , quibus homines , vitiis laboran- 

 tes , ad unum omnes magis minusve erant crude- 



les, 



(i) Lieet in V. F.Iibris Jehova non ut iJeus popularis 

 proponatur, quod suo more egregie docuit Hesz, ulier Je- 

 hova den Gott tsratls , in Bibliothtk der heiligen Geschichte, 

 Th. II : tamen plerique ex Judaica natione Jehovam habuere Deum 

 tutelarem, et iiaud pauci alios Deos siiiiul coli posse putarunt; 

 quod in hominum de bello gerundo sententias non potuit non 

 perversam vim habere. Cfr. Tittman, 1. I., pag. 47. sqq; 

 et Si. seqq. pag. 25. sqq. Ne dicam omnia fere apud Israe- 

 litas id agere, ut a reliquis omnibus populis separarentur. Cfr. 

 Spencer, de tegibus Hebraeomm ritualibus , L. I. 



(a) Ne sagacissirai quidem Philosophi Graeci et Romani opi- 

 nionem de Deo uno , perfecto , omnium creatore et gubernatore 

 habuere. Cfr. CI. W. A. v. Hengel,in Comm. Soc. Teyler, 

 Vol. XXVI. p. 216. sq. Ne summus Plato quidem : cfr. Tie* 

 deman, de Dso Plutonis , pag. 34. Hie honos debetur 

 Christi doctrinae. Cfr. H. Bouman, in Oratione de histt- 

 ria Philcsophiae de Deo , sapimtiue uagistra, pag. 38. sqq^ 

 Etsi Zoroaster unum Deum statuisse vid'etur, certe non talem, 

 qualis Christianorum Deus. Hoc Zoroastri placitum parum 

 "^el nihil in Persarum moralitateiu valuit, quod fortasse Des»- 

 po!!S'no trrbuendum est. 



