oo8 C M M E N T A T I 



confligerent , verum etiam ubi alterutra pars vic" 

 toriani reportasset. Etiamsi humanitas et civita- 

 tura salus apprime jubebant victis parcere eosque 

 leniter et clemenrer tractare , tamen veteres haud 

 raro voluptate quadam miseros et inermes de» 

 victos torquere et trucidare solebant (1). Nec 

 equidem facile dicere ausim, quid melius illis mi- 

 feris captivis sit, vitd donari an mortem oppete- 

 re ! Quidni enim illis satius sit morl , etiamsi ca- 

 daveribus illuderetur, humo defraudarentur , vul- 

 turibus et canibus objicerentur, quam superstites 

 manere, religioni , moribus , omnibus , quae homi- 

 ni cara sunt , non tantum valedicere , verum etiam 

 agros inter milites , quos modo carissima quaeque 

 clade internecina afficere viderunt, divisos con- 

 spicere, quin imo patri.l expuli (a), noti inu- 

 ri (3) » "t nemo non eos agnoscere iisque illudere 

 posset , sub duro servitutis jugo vitam miserrime 

 trahere, vinculisve includi usque ad ludorum diem, 

 quo dum populus laete hoc habet , vel accipc fcr- 

 rim clamet, se invicem trucidarent , vel sese, 



ut 



(0 Quam stulte hoc nomine agerent Lacedaeraonii et Athe- 

 nienses, monuit Cicero, fro Balbo ^ cap. la. 



C2)Captivi, si alio ducebantur, legibus, niagistratibus aliis 

 omnibus privati a Romanis prnesidibus misere vexabantur. 

 Cf. S igon i u s , de Antiquo jfure Provinc. L. I. C. z. 



Cs") Vid. Plutarchus in Prriilo , cap. c6. ibique inter- 

 pretest 



