c8 COMMENTATIO 
clarata non est, nequaquam inde concludi potest , 
nullam prorsus causam fuisse, sed praesumendum 
potius, justas rationes contrahentes impulisse ad 
eam ineundam. Stare igitur debet obligatio , modo 
de ejus causa alio legitimo modo constet (1). 
Atque ex hoc ipso sponte sequitur etiam hodie 
duas superesse quaestiones de conventionibus ejuss- 
modi, in quibus causa obligationis non exprimi- 
tur: utrum scilicet creditor causam probare de- 
beat, an vero debitor, obligationem non habere 
causam, et quomodo haec probatio facienda sit? 
1*. Quis debet probare causam obligationis, quae 
in conventione expressa non est, adesse vel non 
adesse ? 
Dissentiunt Interpretes vehementer. Nobis autem 
ejusmodi videtur quaestio , de qua in utramque par- 
tem satis probabiliter disputatur, cujusque igitur 
decisio difficillima est, adeo, ut eam fere in me- 
dio relinqueremus, nisi timeremus, ne sic propo. 
sito minus satisfaceremus. Exponemus igitur bre- 
viter, quae ab utraque parte afferuntur argumenta , 
deinde vero, non nisi anxie nostrum in re tam 
gravi efferemus qualecumque judicium. 
Acer- 
(1) Imo aliquando causa, quamvis non expressa, lege prae- 
sumitur adesse. Sic Chirographus, qua mercator debitum agnos- 
cit, pro:mittitque solvere, causam babere censetur in mercatura 
sua sitam. ldem obtinet in aliis casibus art. 658. Cod. Com. 
enumeratis, 
